BuwLOG

ERASMUS+ w Monachium w czasie Oktoberfest

W dniach 21-25 września przebywałam w Bawarskiej Bibliotece Państwowej (Bayerische Staatsbibliothek, dalej BSB).Wspólny pobyt mój oraz asystentki dyrektora Biblioteki Narodowej Łotwy w Rydze Viktoriji Moskiny, zorganizowała kierowniczka Działu Alte Drucke und Handschriften, dr Claudia Fabian. Można powiedzieć, że poznawałam dwie biblioteki równocześnie. Viktorija chętnie opowiadała o swojej bibliotece, mieszczącej się w nowo wybudowanym gmachu zwanym Tower of Light, o jej księgozbiorze, funkcjach, projektach i współpracy międzynarodowej.

Erasmus w czasie Oktoberfest – przerażenie mnie ogarnęło gdy się zorientowałam, że słynny „piwny odpust” odbywa się w czasie zaplanowanego przeze mnie szkolenia, a nie jakby na to wskazywała nazwa – w październiku. Jechałam z obawą, że będę się musiała przedzierać przez setki tysięcy przebranych w bawarskie stroje fanów picia piwa, pamiętając także, że nie było można znaleźć żadnego hotelu po przyzwoitej cenie w promieniu 40 km od miasta. Nie było jednak aż tak źle.

Octoberfest2

Octoberfest. Fot. M.Czapnik

Octoberfest

Octoberfest. Fot. M.Czapnik

Octoberfest3

Octoberfest. Fot. M.Czapnik

Wybór BSB jako miejsca odbycia praktyki nie był przypadkowy. Państwowa Biblioteka w Monachium należy do największych niemieckich bibliotek, jest centralną biblioteką Bawarii z egzemplarzem obowiązkowym od 1663 r., koordynuje wiele projektów regionalnych i krajowych oraz aktywnie uczestniczy w inicjatywach międzynarodowych.

AlbrechtV

Albrecht V Wittelsbach, książę Bawarii 1550-79, fundator biblioteki zamkowej. Foto M. Czapnik

Clipboard03

(Kliknij aby powiększyć zdjęcie) Foto M. Czapnik

Ludwig2

Ludwig I Wittelsbach, król Bawarii 1825-48, Foto M. Czapnik

Początki książnicy sięgają 1558 r., kiedy to książę Bawarii Albrecht V Wittelsbach rozpoczął gromadzenie zbiorów do biblioteki dworskiej. W 1571 r. zakupiono bibliotekę Johanna Jacoba Fuggera (10 tys. wol.) a wraz z nią księgozbiór autora znanej Kroniki świata (Liber Chronicarum, Norymberga 1493), Hartmanna Schedla. Kolekcja ta zaliczana jest do najcenniejszych zbiorów historycznych. Sekularyzacja klasztorów w początkach XIX w. przyniosła dalszy znaczący wzrost zasobów. Współczesny gmach biblioteki zbudowano w XIX w. na polecenie króla Ludwika I Wittelsbacha. Jest on dalece niewystarczający dla pomieszczenia jednego z kilku największych w świecie księgozbiorów (ponad 10 mln. książek, 62 tys. tytułów czasopism bieżących, 96 tys. rękopisów). Ok. 50% zbiorów, w tym także pewną ilość inkunabułów i starych druków, przeniesiono do magazynów zasobowych na przedmieściu Monachium. Książki mają tam dużo lepsze warunki przechowywania, bowiem w gmachu głównym nie ma możliwości zamontowania klimatyzacji.

Zbiory udostępniane są wszystkim mieszkańcom Niemiec, którzy ukończyli szesnasty rok życia. Czytelnicy mają do dyspozycji 5 tys. miejsc rozlokowanych w kilku czytelniach – czytelnia główna otwarta jest od 8 rano do północy. Do czytelni można wejść jedynie z plastikową torbą, obowiązuje bezwzględna cisza i, jak nam powiedziano, często brakuje wolnych miejsc. Obecnie zarejestrowanych jest ok. 78 tys. aktywnych użytkowników (weryfikacja kart odbywa się co 5 lat). Większość z nich to studenci pobliskich uniwersytetów. O wielkości biblioteki świadczy również liczba zatrudnionych pracowników – jest ich 792, w tym tylko 456 osób pracuje w pełnym wymiarze, pozostali zatrudnieni są na część etatu lub do projektów. Co ciekawe stały etat w bibliotece można uzyskać po ukończonych studiach i dwuletnim stażu w którejś z krajowych bibliotek.

Jak już wspomniałam, BSB jest jednostką nadrzędną w systemie bibliotecznym Bawarii (Biblioteksverbund Bayern). Sprawuje tę funkcję w ścisłej współpracy z innymi bibliotekami państwowymi, w tym uczelni wyższych, pełni też rolę centrum konsultacyjnego dla sieci książnic publicznych. Zadania centralne wykonują trzy działy. W gestii działu komputeryzacji, który zatrudnia kilkadziesiąt osób, jest rozwój i zarządzanie e-zasobami sieci bibliotek bawarskich. Do jego zadań należy też współpraca z dostawcami oprogramowania dla ponad 100 bibliotek i 40 lokalnych systemów bibliotecznych w celu obniżenia kosztów zakupu i eksploatacji. Pracownia konserwacji i restauracji (Institut für Bestanserhaltung und Restaurierung) prowadzi nadzór w zakresie przechowywania zbiorów oraz realizuje zlecenia ze wszystkich państwowych bibliotek Bawarii, także tych, które posiadają zabytkowe historyczne kolekcje.

BSBbudynek

Bayerische Staatsbibliothek, widok od strony ogrodu. Foto M. Czapnik

W ramach współpracy z Monachijskim Uniwersytetem Technicznym kształci studentów na studiach licencjackich i magisterskich. Ponadto w BSB mieści się Monachijskie Centrum Digitalizacji (Münchener Digitalisierungszentrum/ MDZ) gdzie skanowane są rękopisy, stare druki i inne cenne zbiory z magazynów BSB oraz bibliotek współpracujących. Ponad 1 mln jednostek już jest udostępnionych do bezpłatnego pobierania na własny komputer bez potrzeby wcześniejszej rejestracji. We współpracy z Google od 2007 r. są digitalizowane zbiory XIX w. oraz te do których wygasły już prawa autorskie.

czytelnia zb.spec

Czytelnia Działu Rękopisów i Starych Druków. Foto M. Czapnik

Temat współpracy, wspólnych projektów krajowych lub międzynarodowych przewijał się także w czasie spotkań w Oddziale Rękopisów i Starych Druków, którego byłam gościem. Dział ten należy do większych w bibliotece, gromadzi, opisuje i udostępnia rękopisy historyczne i współczesne, inkunabuły i stare druki. Zbiory historyczne należą do najważniejszych kolekcji światowych. Biblioteka posiada m.in. 49 książek ksylograficznych (zw. też książką blokową), które powstały w XV w. w wyniku odbijania z klocka drzeworytowego. Ponadto BSB zgromadziła największą liczbę inkunabułów (9782 edycji, 20337 egz.), czyli książek wydanych przed 1501 r. Przypomnę, iż pod względem liczby edycji pierwszeństwo należy do British Library – 10 390 (12 500 egz.) z 28 tys. inkunabułów zidentyfikowanych dotychczas w kolekcjach światowych. Zbiory monachijskie są w całości opracowane i udostępnianie online w bazie BSB-Ink, a opisy uzupełnione informacją o poprzednich właścicielach i oprawach [link]. Dzisiaj historyczne zbiory powiększane są przez zakupy na aukcjach i od prywatnych oferentów. BSB ma pierwszeństwo nabywania inkunabułów i druków niemieckich (germaników) z XVI w. oraz wszystkich wydawnictw dotyczących Bawarii (ramach projektu Bavarikon). Pracownicy działu uczestniczą w kilku projektach krajowych: Einbanddatenbank – baza przerysów elementów zdobniczych (plakiet, radełek, tłoków) z opraw gotyckich i renesansowych prowadzona wspólnie z bibliotekami Berlina, Stuttgartu i Wolfenbüttel; VD16 – bibliografia narodowa druków XVI w. (w wersji drukowanej i online); VD17 – bibliografia obejmująca druki XVII w. oraz VD18 – druki XVIII w.[1] Bibliografie VD16 i VD17 zasadniczo zostały już ukończone jednak wciąż odnajdywane są dzieła, których jeszcze nie uwzględniono. Baza VD18 jest w obecnie fazie pilotażowej, w projekcie tym uczestniczy kilkanaście bibliotek naukowych i uniwersyteckich. Nowe biblioteki, które przestrzegają określonych standardów katalogowania, są sukcesywnie przyłączane, uniwersyteckie, ale też mniejsze, np. biblioteka Muzeum Niemieckiego w Monachium. Katalogowanie odbywa się z „książką w ręku”, opisane druki otrzymują linki do wersji cyfrowej. Co ciekawe, niektóre z książek oryginalnie drukowanych trudną do odczytania czcionką gotycką, otrzymały cyfrową wersję z tekstem zapisanym czcionką używaną współcześnie. Miałam okazję także zapoznać się z interesującym projektem badawczym, nazwanym „Gelerte Journale und Zeitungen”. Został on zainicjowany w 2011 r. przez Akademię Nauk w Getyndze powstaje przy współpracy z tamtejszą biblioteką uniwersytecką i państwową, biblioteką uniwersytecką w Lipsku oraz z BSB w Monachium. Celem projektu jest katalogowanie i tematowanie (np. wspomnienia, odkrycia naukowe, pamiętniki, zapowiedzi wydawnicze itp.) artykułów z czasopism naukowych wychodzących w Niemczech okresie Oświecenia. Do projektu wytypowano 128 tytułów czasopism. Większość z nich jest rozproszona w różnych bibliotekach, jednym z celów projektu jest skanowanie czasopism aby otrzymać „wirtualny komplet” danego tytułu. Równocześnie tworzona jest baza recenzji, linkowana z wersją pełnotekstową zarówno tekstu recenzji jak i recenzowanego dzieła, a także z opisami w bibliotecznym OPACu.

Ważnym elementem w działalności BSB jest informacja dziedzinowa. Przy finansowym wsparciu Deutsche Forschungs-gemeinschaft (DFG) oraz Ministerstwa Nauki, Badań i Sztuki powstało osiem tematycznych portali przeznaczonych dla studentów i innych zainteresowanych użytkowników:

źródło: http://www.bokowsky.net/de/aktuell/newsletter/2010/img.04.2010/famous_books_app.jpg

źródło: http://a2.mzstatic.com/eu/r30/Purple/v4/7c/e7/47/7ce747eb-1388-235f-c6bf-ef55779f053e/screen480x480.jpeg

źródło: http://www.e-mentor.edu.pl/_obrazki/art1059/rys1.png

b2i (Interdisciplinary Portal for Library, Book-and Information Sciences); historicum.net (Information Portal on General and European History); vifamusik (The Central Information Portal for Musicology);

vifaost virtuelle fachbibliothek osteuropa (The Interdisciplinary Regional Portal for Eastern European Studies). To tylko kilka z nich, pozostałe wymienione są pod adresem https://www.bsb-muenchen.de/die-bayerische-staatsbibliothek/projekte/fachportale/.   Jedną z form atrakcyjnego dostępu do zbiorów jest zastosowanie aplikacji app. W tej technologii udostępniono już kilkadziesiąt najcenniejszych i najciekawszych obiektów, w tym Biblię Gutenberga, słynny epos rycerski Theuerdank, Talmud Babiloński, rękopisy iluminowane i orientalne, mapy, itp., które można ściągnąć na własny i-Phone lub smartfon (w systemie Android) [Link].

źródło: http://www.com-magazin.de/img/5/6/5/1/8/8/App-Bayerische-Staatsbibliothek_w492_h312.jpg

Jeden z wymienionych wyżej portali, vifaost virtuelle fachbibliothek osteuropa, opracowywany jest w Dziale Europy Wschodniej, Azji i Krajów Orientalnych (Osteuropa, Orient und Asien). Gromadzenie zbiorów z krajów Europy Centralnej i Wschodniej oraz ich dotyczących, a także z Rosji i krajów bałtyckich (łącznie z Finlandią) jest wieloletnią tradycją biblioteki w Monachium. Zbiory te liczą obecnie ok. 1 mln. woluminów. Uzupełnianie tej kolekcji jest jednym z priorytetowych zadań działu. Zadania te pracownicy realizują w porozumieniu z podobnymi działami w innych bibliotekach niemieckich, przy uwzględnieniu specyfiki zbiorów. Biblioteka bawarska gromadzi publikacje dotyczące historii i muzyki; specjalnością biblioteki w Berlinie są filologie słowiańskie, itd. Pracownicy odpowiedzialni za gromadzenie regularnie się spotykają i uzgadniają szczegółowo które publikacje i z których krajów mają kupować poszczególne biblioteki.

 Marianna Czapnik, Gabinet Starych Druków

 

[1] J. Milewska-Kozłowska, Retrospektywna bibliografia narodowa Niemiec (VD 16, VD 17, VD 18). Prezentacja baz, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi, t. 7-8, 2013-2014, s. 253-272.


Erasmus+

 

 

 

Tu znajdziesz pełną listę wyjazdów pracowników BUW w ramach programu ERASMUS wraz z mapką:

Lista wpisów

Post navigation

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *