BuwLOG

Maria Magdalena Biernacka (1941-2020). Pożegnanie Pani Marleny

Zapewne każdy, kto choćby się z Nią zetknął, zapamiętał Osobę uśmiechniętą i życzliwą, o wysokiej kulturze osobistej i prawdziwej elegancji. Kto z Nią pracował, wie o Jej niewyczerpanej erudycji, szerokich kompetencjach, sumienności i gotowości do pomocy. Komu było dane nieco bliżej Ją poznać, nie zapomni Jej błyskotliwej inteligencji, humanistycznej otwartości, ciepła i serdeczności – i zatęskni za Panią Marleną.

I można przy tym nie zauważyć, że z Jej odejściem bibliologia straciła jednego z najlepszych specjalistów z zakresu historii bibliografii, zwłaszcza jej akademickiego wykładu w XIX wieku, a także prac bibliologicznych Joachima Lelewela i Karola Estreichera.

Maria Magdalena Biernacka rozpoczęła pracę w BUW w 1982 roku. Miała wówczas za sobą kilkanaście lat bogatego doświadczenia z Biblioteki Narodowej (1963-1968, 1970-1980), zdobytego w różnych jednostkach Instytutu Bibliograficznego (Zakład Bibliografii Bieżącej Specjalnej, Zakład Teorii i Organizacji Bibliografii, Zakład Bibliografii Retrospektywnej, Pracownia Bibliografii Poloników Zagranicznych 1939-1955, Ośrodek Normalizacji Bibliograficznej), także dzięki udziałowi w zagranicznych konferencjach naukowych czy prowadzeniu szkoleń zawodowych dla bibliotekarzy z teorii i metodyki bibliografii. Pani Marlena znalazła się w zespole BUW także po kilku latach pracy (1968-1970, 1980-1982) w swej alma mater – w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UW prowadziła dydaktykę akademicką (bibliografia; podstawy bibliotekoznawstwa i informacji naukowej; historia kultury od starożytności do XVIII w.) oraz badania naukowe. Jeszcze podczas pracy w Bibliotece Narodowej, w 1979 roku otrzymała na Wydziale Historycznym UW stopień doktora nauk humanistycznych.

W BUW była zatrudniona (już od 1983 roku jako starszy kustosz dyplomowany) aż do odejścia na emeryturę z początkiem 2007 roku. Angażowała się w życie Biblioteki i środowiska bibliotekarskiego – w latach 1984-1988 była członkiem Rady Bibliotecznej i jej Komisji ds. Bibliotekarzy Dyplomowanych; należała też do Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Miejscem Jej pracy w BUW był przez długi czas Oddział Prac Naukowych. Jej kompetencje w zakresie bibliografii, a także dobra znajomość języka angielskiego (poświadczona egzaminem państwowym i publikacjami przekładów z angielskiego i na angielski, udoskonalona m.in. dzięki stypendium Fundacji Kościuszkowskiej w USA w okresie pracy w IBiIN UW) zaowocowały następnie zaangażowaniem w zadania Pracowni Informacji o Dawnej Książce Angielskiej w Zbiorach Polskich. Po przenosinach BUW na Powiśle w 1999 roku rozpoczęła pracę ze zbiorami specjalnymi w nowo utworzonym Gabinecie Zbiorów XIX Wieku.

Choć spędziła w nim „tylko” ostatnie siedem lat swego ponad czterdziestoletniego życia zawodowego – poświęconego różnorodnym zagadnieniom związanym także ze współczesną bibliografią – dzieje książki i prasy w XIX wieku od zawsze interesowały Ją szczególnie i były głównym przedmiotem Jej zainteresowań i pasji badawczych. Już pracę magisterską (pod kierunkiem Heleny Hleb-Koszańskiej) poświęciła periodykowi „Orędownik Naukowy”, wydawanemu w Poznaniu w latach 1840-1846. Następnie zajmowała się przede wszystkim XIX-wieczną historią bibliografii, bibliotekoznawstwa i bibliotekarstwa, także związaną z dziejami BUW. Jej rozprawa doktorska (pod kierunkiem Barbary Bieńkowskiej) dokumentowała badania nad działalnością Karola Estreichera w Szkole Głównej i Bibliotece Głównej w latach 1862-1868. Pokłosiem tych prac był m.in. artykuł Księgozbiór Biblioteki Głównej warsztatem pracy dydaktycznej i naukowej Karola Estreichera (w świetle rękopisu jego wykładów bibliografii w Warszawskiej Szkole Głównej) w czasopiśmie „Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami Historycznymi” w 1977 roku (z. 3), a uzupełniona wersja dysertacji została opublikowana w Warszawie przez Bibliotekę Narodową w 1989 roku jako książka Wykłady Karola Estreichera w Szkole Głównej w Warszawie. 1865-1868. Studium bibliologiczne. W 1986 roku doktor Biernacka była ze strony BUW głównym organizatorem Międzynarodowej Sesji Naukowej, którą BUW i IBiIN UW uczciły 200. rocznicę urodzin Joachima Lelewela, główną autorką towarzyszącej konferencji wystawy w Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich, a następnie redaktorem naukowym monografii pokonferencyjnej Joachim Lelewel – księgoznawca, bibliotekarz, bibliograf (Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1993).

Bardzo ważny nurt Jej prac stanowiły naukowe edycje tekstów Estreichera i Lelewela – źródeł do badań nad dziejami bibliografii i bibliotekarstwa polskiego. W 1978 roku wydała w bibliofilskim druku odczytane z rękopisu Estreichera O bibliografii. Trzy lekcje wygłoszone 6, 13 i 16 listopada 1866 roku w Szkole Głównej w Warszawie (Warszawa : Biblioteka Narodowa). Nieznany Projekt utrzymania i urządzenia biblioteki Lelewela ogłosiła z rękopisu w 1989 roku także w publikacji o charakterze bibliofilskim (Warszawa : Biblioteka Narodowa), a w 2017 roku w księdze na jubileusz UW i BUW Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 1817-2017. Miscellanea (red. nauk. J. Talbierska, Z. Olczak, Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego) wraz z wcześniej niewydanym Urządzeniem biblioteki Lelewela i komentarzem naukowym w artykule „…na publiczny użytek”. Biblioteka Publiczna przy Królewskim Uniwersytecie Warszawskim w autografach Joachima Lelewela.

Aktywności naukowej Pani Marlena nie zarzuciła bowiem i po odejściu na emeryturę, chciałoby się powiedzieć – do dziś… W 2020 roku w periodyku „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi” (t. 14, z. 1) ogłoszono Jej ostatnią (zapewne) pracę pt. Kartka z dziejów nauczania bibliologii. Wokół notatek do wykładów Józefa Muczkowskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1837-1858. Skromnie zatytułowany artykuł to w istocie kopalnia wiedzy na temat dziejów akademickiego nauczania bibliografii w Polsce do 1918 roku i świadectwo badań prowadzonych od dawna z myślą o rozprawie habilitacyjnej Wykłady bibliografii w Polsce do 1918 roku.

Zainteresowania i prace Pani Marleny nie były jednak jednotorowe czy monotematyczne, nie tylko na polu historii bibliografii wykorzystywała swój warsztat naukowy i edytorski. Warto przypomnieć, że Jej nazwisko odnajdujemy wśród odpowiedzialnych za ciekawą publikację z 1991 roku – w opatrzonej posłowiem Jerzego Waldorffa książce W labiryncie teatru Arnolda Szyfmana. Wspomnienia żony Marii Gordon-Smith znajduje się także wybór listów Szyfmana do żony, przygotowany do druku na podstawie materiałów rękopiśmiennych przez Marię Magdalenę Biernacką (Warszawa : Czytelnik). Ostatni zaś okres pracy w Gabinecie Zbiorów XIX Wieku BUW poświęciła Ona przygotowaniom do wystawy książki dla dzieci i młodzieży z lat 1801-1918. Niestety, prace te nie zostały sfinalizowane; Pani Marlena widziała wystawę jako efekt wielokierunkowych prac badawczych, dogłębnych kwerend i jak najpełniejszego opracowania tych książek – jak nieraz mi mówiła – „dziecięcych, ale nie dziecinnych”. Przechodząc na emeryturę, dokumentację tego zaangażowania pozostawiła w Archiwum BUW, gdzie materiał czeka na kontynuatora prac (może na mnie).

fot. Jadwiga Antoniak-Sadlakowska

Trudno sobie wyobrazić, że, gdy wreszcie spotkamy się w BUW w szerszym gronie – z okazji jakichś świąt, seminarium, konferencji czy wystawy – zabraknie, dotąd niezawodnej, uśmiechniętej obecności Pani Marleny.

I w tym roku inaczej muszę patrzeć na drobiazg, którym obdarowała niegdyś moją maleńką córkę – na zdobiącą co roku naszą choinkę piękną bombkę, która z dowcipną elegancją naśladuje XIX-wieczne jajo Fabergé.

Do widzenia, Pani Marleno!

Marta M. Kacprzak, Gabinet Zbiorów XIX Wieku BUW

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *