BuwLOG

Palester – nowości

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie i Fundacja Uniwersytetu Warszawskiego nie ustają w pracy nad popularyzacją postaci i twórczości Romana Palestra. 30 stycznia 2018  r. w warszawskiej siedzibie Polskiego Wydawnictwa Muzycznego zaprezentowano książkę Słuch absolutny. Niedokończona autobiografia i listy z lat wojny Romana Palestra w opracowaniu prof. Zofii Helman oraz trzy monograficzne płyty z muzyką Romana Palestra (po pierwszej z 2016 r., która była zarazem pierwszą w ogóle monograficzną płytą studyjną kompozytora) – Muzyka fortepianowa I w wykonaniu Jakuba Tchorzewskiego i Szymanowski/Palester – kwartety smyczkowe w wykonaniu Apollon Musagète Quartet. Jednocześnie Fundacja Piata Esencja zaprezentowała album Roman Palester – Muzyka wokalno-instrumentalna w wykonaniu Orkiestry Akademii Beethovenowskiej pod dyrekcją Błażeja Wincentego Kozłowskiego, Chóru Żeńskiego Filharmonii Krakowskiej, Iwony Hossy (sopran) i Szymona Komasy (baryton). Wszystkie te publikacje zostały zrealizowane w oparciu o materiały źródłowe z  Gabinetu Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, przy merytorycznym, redakcyjnym i organizacyjnym współudziale jego pracowników: Magdaleny Borowiec, Aleksandry Górki i Piotra Maculewicza. Bardzo istotna była tu też współpraca Lecha Dzierżanowskiego, prezesa Fundacji Piąta Esencja oraz Piotra Bociana z Biura Promocji Uniwersytetu Warszawskiego

* * *


Pierwszą część publikacji Słuch absolutny. Niedokończona autobiografia i listy z lat wojny stanowi opowieść kompozytora o sobie samym – siedem rozdziałów nieukończonej autobiografii Palestra, którą opatrzył tytułem Słuch absolutny. Autobiografię tę dopełniają Fragmenty wspomnień z lat 1939–1945, spisane w 1980 roku, w których dominują opisy kompozycji powstałych w czasie okupacji, oraz listy Palestra z lat 1940–1945 do rodziny Przypkowskich z Jędrzejowa, ukazujące realia codziennego życia w latach wojny i okupacji nazistowskiej. Publikację otwiera eseistyczny wstęp wybitnej znawczyni twórczości kompozytora, prof. Zofii Helman, która jest jednocześnie autorką opracowania i komentarzy książki. Publikacja została wydana nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego oraz Fundacji Uniwersytetu Warszawskiego w ramach zadania „Roman Palester – 110 rocznica urodzin”.

Szymanowski/Palester – Kwartety smyczkowe – nagranie obejmuje II Kwartet Karola Szymanowskiego i oba zachowane kwartety Romana Palestra (II i III) w wykonaniu jednego z najlepszych na świecie młodych zespołów kameralnych – kwartetu Apollon Musagète Quartett. Połączenie kwartetów Palestra z kwartetem Szymanowskiego wydaje się w pełni naturalne – Palester po II wojnie światowej był uważany za „następcę” Szymanowskiego, choć nie był jego uczniem, lecz kończył Konserwatorium Warszawskie w okresie, gdy Szymanowski był rektorem i pozostawał z pewnością w kręgu fascynacji mistrza z Atmy. Drugi kwartet Palestra powstał w 1936 roku i zawiera wiele odniesień do muzyki Szymanowskiego. Trzeci kwartet, powstały w czasie II wojny światowej (na płycie zarejestrowany w poprawionej przez kompozytora wersji pochodzącej z 1974 roku) jest kolejnym ogniwem drogi rozwojowej łączącej muzykę Szymanowskiego z polską szkołą kompozytorską lat 60. Płyta będzie dystrybuowana przez Universal Music Polska (premiera handlowa przewidziana jest na jesień 2018 roku). Nagrania zrealizowane zostały przez Fundację Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z wytwórnią Universal Music Polska.

Roman Palester – Muzyka fortepianowa I  – pierwsze fonograficzne utrwalenie muzyki fortepianowej Palestra z lat 70. Płyta zawiera prawykonania fonograficzne następujących utworów fortepianowych Romana Palestra: I Sonata, Wariacje, Passacaglia i Esspressioni w wykonaniu Jakuba Tchorzewskiego. Utwory utrwalone na tej płycie, z wyjątkiem Esspressioni, nie zostały wykonane za życia kompozytora, a prawykonania estradowego doczekały się dopiero w 2017 roku. Wykonawcą tej płyty jest Jakub Tchorzewski – pianista żywo zainteresowany nieznanym i rzadko wykonywanym repertuarem, mający już na swoim koncie nagrania Preludiów i Etiud Palestra, a także jego dzieł kameralnych. Płyta jest już w ofercie handlowej Warner Music Polska. Nagrania zostały zrealizowane przez Fundację Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z wytwórnią Warner Music Polska. Partnerami obu wyżej wymienionych projektów płytowych są Polskie Radio Program 2, Instytut Adama Mickiewicza i Związek Kompozytorów Polskich.

Roman Palester – Muzyka wokalno-instrumentalna – pierwsza monograficzna płyta z muzyką wokalno-instrumentalną Palestra, wydana przez Fundację Piąta Esencja we współpracy z wydawnictwem RECArt. Stanowi ona przekrój przez jego twórczość, od jeszcze neoklasycznych Kołaczy z 1942 roku do słów barokowego poety Szymona Szymonowica (utrwalona jest druga wersja pochodząca z lat 80. ale zachowująca wiernie stylistykę oryginału), poprzez dodekafoniczne Trzy wiersze Czesława Miłosza po oparte na poezji Juliusza Słowackiego Listy do Matki, stanowiące jedno z ostatnich dzieł kompozytora. Obok Orkiestry Akademii Beethovenowskiej pod dyrekcją Błażeja Wincentego Kozłowskiego występują Chór Żeński Filharmonii Krakowskiej, Iwona Hossa – sopran i Szymon Komasa – baryton.

Zadanie „Roman Palester – 110. rocznica urodzin” zostało zrealizowane dzięki dofinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Muzyka”, natomiast projekt „Roman Palester – Muzyka instrumentalno-wokalna” został dofinansowany w ramach programu „Interwencje 2017” przez Instytut Muzyki i Tańca.

* * *

Roman Palester. Fot. autor nieznany. Zdjęcie ze zbiorów GZM BUW

Roman Palester. Fot. autor nieznany. Zdjęcie ze zbiorów GZM BUW

Roman Palester (1907–1989) był jednym z najwybitniejszych polskich kompozytorów XX wieku. Postrzegano go nawet jako następcę Karola Szymanowskiego. Droga twórcza Palestra została boleśnie naznaczona przez historię – najpierw przez II wojnę światową, później zaś emigrację i współpracę z polską redakcją Radia Wolna Europa, która spowodowała wymazanie jego muzyki z obiegu na 30 lat. Twórczość Palestra imponuje wszechstronnością gatunków muzycznych i bogactwem skali ekspresyjnej. Witalność, żywiołowość rytmu i wyrazistość barw orkiestrowych cechuje jego wczesne utwory inspirowane folklorem (Taniec z Osmołody, balet Pieśń o ziemi). W klasycyzujących formach z lat 30. i 40. dominuje konstruktywizm, linearyzm w kształtowaniu przebiegu, harmonika oscylująca na granicach tonalności. Jednocześnie utwory z okresu wojennego i powojennego odznaczają się pogłębioną emocjonalnością. Najbardziej charakterystycznym dla tego okresu utworem jest II Symfonia, która została po wojnie wykonana na festiwalu UNESCO w Paryżu, Requiem na cztery głosy solo, chór i orkiestrę, powstałe tuż po wojnie, a poświęcone pamięci przyjaciół, którzy zginęli podczas walk o Warszawę. Istotne miejsce w późniejszej twórczości Palestra zajmują także m.in. Trzy wiersze Czesława Miłosza, Listy do Matki, Koncert na altówkę, dwie monumentalne sonaty i dalsze cykle fortepianowe, Te Deum na trzy chóry i zespół instrumentalny, a także V Symfonia uznawana za swego rodzaju punkt szczytowy w rozwoju drogi twórczej artysty. Osobne miejsce w twórczości Palestra zajmuje „akcja sceniczna”  Śmierć Don Juana do libretta Oskara Miłosza, która w 1962 r. otrzymała pierwszą nagrodę na konkursie włoskiej sekcji Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Rzymie.

Na mocy testamentu twórcy jego spuścizna przechowywana jest w Gabinecie Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Tekst: Piotr Maculewicz, Magdalena Borowiec Gabinet Zbiorów Muzycznych BUW, Lech Dzierżanowski, Fundacja Piąta Esencja
Fot. Piotr Maculewicz, Aleksandra Górka, Gabinet Zbiorów Muzycznych BUW

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *