Jemy wieloma zmysłami jednocześnie, jak dowodzi Charles Spence opisując zdobycze dziedziny wiedzy nazwanej gastrofizyką (BUW Wolny Dostęp TX631 .S67165 2018). Nawet jeśli tego nie zauważamy na odczuwanie smaku mają wpływ doznania wzrokowe, słuchowe, węchowe, trzewne, a także wspomnienia, wyobrażenia czy nastrój. Witryna sklepowa opromieniająca jesienną ulicę ciepłym światłem, mile uśmiechnięta ekspedientka, dyskretny kakaowy zapach, meble jak u babci, gustownie ozdobione aksamitne pudełka, szeleszczące sreberka i celofany – to i wiele więcej ma wpływ na uczucia towarzyszące jedzeniu czekolady. Słodycze nie są niezbędne do życia. Uświetniają świąteczne okazje. A ich producenci chcieliby, żebyśmy świętowali często.
W latach 30. XX w. w Polsce istniało wiele przedsiębiorstw produkujących słodycze. Mniejsze fabryczki konkurowały z większymi nierzadko kradnąc nazwy wyrobów i opatrując je łudząco podobnymi do wielkich marek logotypami. Zgłaszano więc receptury i nazwy handlowe do Urzędu Patentowego, a spory rozstrzygano sądownie.
W Gabinecie Dokumentów Życia Społecznego przechowujemy kilka maleńkich (między 8 x 5 cm a 6 x 4 cm) fotosów gwiazd filmowych dodawanych do wyrobów warszawskiego Domu Handlowo-Przemysłowego Franciszek Fuchs i Synowie, Fabryki Czekolady E. Wedel oraz Włocławskiej Fabryki Surogatów Kawy i Cykorii “Stella”. Dosłownie ilustrują one wykorzystanie siły rażenia kultury masowej w handlu. I są przykładem stosowania rywalizacji angażującej konsumentów do kolekcjonowania obrazków przy okazji zakupów. Idealnie nadawały się do zabawy w “zbierz je wszystkie” i były przedmiotem handlu wymiennego wśród uczniów szkolnych. To, że fotosy produkowały różne firmy dowodzi, że producenci używek pilnie obserwowali konkurencję.
Dwie z posiadanych fotografii przedstawiają polskie aktorki Renatę Radojewską (1914-1985) oraz Tamarę Wiszniewską (1919-1981). Obie przyjechały do Warszawy z Kresów i obie nie zdecydowały się na używanie pseudonimów ale występowały pod własnymi nazwiskami.
W 1935 r. Renata Radojewska wysłała swoje zdjęcia do rubryki “Czy jesteśmy fotogeniczni?” magazynu Kino. Redakcja pilnie śledziła jej osiągnięcia i przypisywała sobie odkrycie nowego talentu. Początek jej kariery zbiegł się z zapotrzebowaniem publiczności na “nowe twarze” w filmach. Zagrała w pięciu produkcjach, w tym w Zapomnianej melodii (1937) uznawanej do dziś za jedną z najlepszych polskich komedii. Reklama Fuchsa przedstawia ją w roli Basi w Niedorajdzie (1937) – komedii pomyłek zmiażdżonej przez krytykę – gdzie zagrała u boku Adolfa Dymszy (1900-1959).
Tamara Wiszniewska już jako 14-latka tańczyła zawodowo w zespole Tacjanny Wysockiej. Zadebiutowała w wieku 17 lat i to od razu w koprodukcji polsko-niemieckiej August Mocny (1936). Zagrała w 14 filmach, w tym w jednej z najlepszych produkcji przedwojennych Dziewczęta z Nowolipek (1937). Na reklamie Fuchsa występuje w głównej roli Janiny Kotlicy z Dziewczyna szuka miłości (1938), gdzie zagrała z Mieczysławem Cybulskim (1903-1984) i Stanisławą Wysocką (1877-1941). Identyfikowała się jako Ukrainka, ale nie opowiadała o tym w wywiadach. Jej ojciec za wydawanie ukraińskiej gazety najpierw został wywieziony na Syberię, a potem więziony w Berezie Kartuskiej.
Ledwo zapoczątkowane kariery obu aktorek brutalnie przerwał wrzesień 1939 r. Po wojnie, każda inną drogą, wyjechały do Stanów Zjednoczonych, gdzie nie miały już szansy powrotu do zawodu. Utrzymywały się z dostępnych emigrantom zajęć nie wymagających kwalifikacji.
Matylda Filas, Gabinet Dokumentów Życia Społecznego
Więcej o losach polskich aktorek na emigracji można przeczytać w Skazane na zapomnienie : polskie aktorki filmowe na emigracji Grzegorza Rogowskiego. BUW Wolny Dostęp: PN1998.2 .R545 2017