Na początku marca w Toruniu odbyła się szósta edycja konferencji WIAD (World Information Architecture Day), poświęconej architekturze informacji i projektowaniu doświadczeń użytkownika. Uczestniczyłam w niej jako prelegentka i wróciłam z przekonaniem, że tegoroczne pytanie przewodnie, jak projektować systemy informacyjne w świecie rosnącej złożoności, dotyczy nas, bibliotekarzy, może bardziej niż kogokolwiek innego.
Architektura informacji coraz wyraźniej wychodzi poza projektowanie stron czy wyszukiwarek. Staje się dziedziną, która łączy technologię, język, strukturę i kontekst użytkownika a jej celem jest nie tylko dostarczanie informacji, ale przede wszystkim budowanie zrozumienia.
Dobrze ilustrował to referat dr. Tomasza M. Rutkowskiego, który pokazał, jak daleko może dziś sięgać ta dziedzina: opowiadał o wykorzystaniu danych pochodzących z mózgu i interfejsów BCI (Brain-Computer Interface, interfejs mozg-komputer pozwalający na bezpośrednią komunikację między mózgiem a odpowiednim urządzeniem zewnętrznym) w projektowaniu doświadczeń użytkownika, m.in. w kontekście terapii demencji. Z kolei dr Bożena Jaskowska przeniosła uwagę na język, nie jako warstwę tekstową, ale jako narzędzie kształtujące samo rozumienie systemu. Metafora, jak pokazała, działa jednocześnie na poziomie pojęć, narracji i interfejsu, pomagając użytkownikowi „oswoić” abstrakcyjne struktury.
Na tym tle bardzo dobrze wybrzmiał referat dr. Stanisława Skórki o zmieniającym się modelu korzystania z informacji. Coraz częściej użytkownicy nie przeszukują systemów, ale prowadzą z nimi dialog, z pomocą narzędzi opartych na AI. Nie zmienia to jednak faktu, że fundamentem tych rozwiązań nadal pozostaje dobrze zaprojektowana architektura informacji: metadane, klasyfikacje, przemyślana struktura treści.
Moje wystąpienie dotyczyło roli prostego języka w systemach informacyjnych i opierało się na doświadczeniu redesignu strony BUW. Punktem wyjścia była diagnoza dobrze znana wielu instytucjom akademickim: złożona struktura organizacyjna i komunikaty tworzone przez wiele jednostek przekładają się na środowisko, w którym teoretycznie „wszystko jest”, ale w praktyce trudno się odnaleźć. Użytkownik doświadcza przeciążenia, braku jasnych wskazówek i w efekcie – rezygnuje.
Proces porządkowania strony BUW zaczął się od audytu treści: identyfikacji nadmiaru, powielania informacji i języka opartego na terminologii administracyjnej. Kolejnym krokiem była redukcja i konsolidacja, a potem przepisanie kluczowych treści w sposób bezpośredni i nastawiony na działanie użytkownika. Prosty język został potraktowany nie jako „upiększenie”, lecz jako element architektury. Zmiana sposobu komunikacji wpłynęła na całą logikę i hierarchię serwisu. Efekty: mniej pytań od użytkowników, łatwiejsze odnajdywanie informacji, sprawniejsze narzędzie pracy dla zespołu.
Wniosek, który starałam się przekazać, i który po tej konferencji wydaje mi się jeszcze trafniejszy, jest prosty: język nie upraszcza rzeczywistości. Pomaga ją uporządkować.
WIAD 2026 pokazał, że niezależnie od tego, czy mówimy o interfejsach sterowanych myślą, systemach AI czy stronach bibliotek, kluczowe wyzwanie pozostaje to samo: jak sprawić, żeby użytkownik mógł naprawdę zrozumieć i wykorzystać informację. Dla bibliotek, które od zawsze zajmują się porządkowaniem wiedzy, to nie jest nowe pytanie. Ale odpowiedzi, które dziś na nie dajemy, muszą być nowe.
Zofia Kajczuk, Pełnomocniczka Dyrektora ds. równości i doświadczeń użytkownika