23–24 kwietnia 2026 r. odbyła się międzynarodowa konferencja pn. „From Participation to Publication: The Role of Citizen Science in Modern Research”. Wydarzenie, zorganizowane przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie (BUW) w ramach projektu 4EU+ ETERNITY (wpis na BuwLOGu) współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej, zgromadziło badaczy, bibliotekarzy oraz praktyków z Polski i zagranicy, zainteresowanych rozwijającym się dynamicznie obszarem nauki obywatelskiej (ang. citizen science).
| Uniwersytet Warszawski otrzymał ponad 1,5 mln zł dofinansowania na realizację projektu 4EU+ ETERNITY w ramach programu NAWA Support for European Universities programme, którego głównym celem jest wzmocnienie inicjatyw podejmowanych w ramach Sojuszu 4EU+. |
Konferencja była przestrzenią do refleksji nad rolą citizen science we współczesnych badaniach naukowych. Podkreślano, że współpraca między naukowcami a obywatelami nie tylko poszerza zakres gromadzonych danych, lecz także, poprzez partycypację w badaniach, wzmacnia zaufanie społeczne do nauki oraz sprzyja budowaniu trwałych relacji między uczelniami a otoczeniem społecznym. Ważnym wątkiem konferencji była rola bibliotek jako instytucji wspierających rozwój citizen science – poprzez udostępnianie zasobów, budowanie kompetencji informacyjnych oraz tworzenie przestrzeni do współpracy. Podczas konferencji zaprezentowano także roboczą wersję rekomendacji powstających w ramach projektu 4EU+ ETERNITY, odnoszących się do przyszłych inicjatyw z zakresu nauki obywatelskiej.
| Wszystkie prezentacje konferencyjne zostały udostępnione w Repozytorium Instytucjonalnym Uniwersytetu Warszawskiego (zobacz prezentacje). Wskazówka: materiały z konferencji można wyszukiwać za pomocą dwóch głównych słów kluczowych: „From Participation to Publication” oraz „4EU+ Eternity”. |
Istotnym elementem programu były warsztaty prowadzone przez ekspertów z uczelni partnerskich 4EU+, tj. Uniwersytet Kopenhaski (Dania), Uniwersytet Sorboński (Sorbonne Université, Francja). Trzeci warsztat prowadzili pracownicy i doktoranci z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczestnicy warsztatów mieli okazję zapoznać się z praktycznymi aspektami prowadzenia projektów citizen science – od badań archeologicznych, przez wdrażanie inicjatyw w środowisku bibliotecznym, po analizę różnorodności grzybów z wykorzystaniem kodowania DNA. Dzień zakończyła wspólna dyskusja, podsumowująca najważniejsze wnioski z warsztatów.
Pierwszy dzień wydarzenia oficjalnie otworzyli przedstawiciele władz UW i BUW. Wprowadzenie do tematyki konferencji przedstawiła dr Zuza Wiorogórska, wskazując na znaczenie perspektywy lokalnej, uniwersyteckiej oraz międzynarodowej w rozwoju nauki obywatelskiej (prezentacja w ReIn UW). W kolejnych wystąpieniach zaprezentowano konkretne przykłady działań, w tym projekt TranskriBUW, który angażował uczestników w proces transkrypcji rękopisów ze zbiorów BUW. Prezentację inicjatywy bibliotecznej poprowadziły Agnieszka Kościelniak-Osiak, zastępczyni dyrektora BUW, oraz Urszula Szwed-Strych z Oddziału Promocji, Wystaw i Współpracy BUW (prezentacja w ReIn UW).
Drugi dzień konferencji poświęcony był prezentacjom projektów badawczych realizowanych zarówno na Uniwersytecie Warszawskim, jak i w ramach współpracy międzynarodowej. Wśród omawianych tematów z UW znalazły się m.in. monitorowanie rozprzestrzeniania się tropikalnych kleszczy w Europie (Narodowe Kleszczobranie), badania nad różnorodnością grzybów (FunDive), wykorzystanie nauki obywatelskiej w archeologii śródziemnomorskiej (Berenike Project) oraz współtworzenie rozwiązań w zakresie zrównoważonej mobilności w lokalnych społecznościach wokół warszawskich szkół podstawowych (CoMobility). Prelegenci podkreślali znaczenie zaangażowania różnych grup społecznych – od dzieci po dorosłych – w proces współtworzenia wiedzy.
W dalszej części programu przedstawiciele uczelni partnerskich, takich jak Uniwersytet Karola (Czechy), Uniwersytet w Heidelbergu (Niemcy), Uniwersytet Kopenhaski (Dania), Uniwersytet Sorboński (Sorbonne Université, Francja), Uniwersytet w Mediolanie (Włochy) czy Uniwersytet Genewski (Szwajcaria), dzielili się doświadczeniami w rozwijaniu infrastruktury i sieci współpracy dla projektów citizen science. Szczególną uwagę zwrócono na potrzebę instytucjonalnego wsparcia takich inicjatyw oraz budowania trwałych mechanizmów współpracy między nauką a społeczeństwem.
W poszczególnych prezentacjach wskazano również na różnorodne bariery utrudniające ich realizację, takie jak: ograniczone finansowanie, brak stabilnych struktur koordynacyjnych, niewystarczające zachęty systemowe dla naukowców do angażowania się w działania popularyzatorskie oraz trudności w komunikacji między środowiskiem akademickim a odbiorcami spoza nauki wynikające z różnic w języku, priorytetach i oczekiwaniach. Dodatkowym problemem jest duże obciążenie pracą oraz liczne dodatkowe obowiązki, które ograniczają czas i zasoby kadry naukowej na realizację tego typu projektów.
Konferencję zamknęła sesja podsumowująca, w której podkreślono znaczenie międzynarodowej wymiany doświadczeń oraz dalszego rozwoju wspólnych inicjatyw w ramach Sojuszu 4EU+ tj. citizen science working group w ramach projektu 1CORE. Wskazano również, że wydarzenia takie jak to, organizowane w miesiącu poświęconym nauce obywatelskiej, przyczyniają się do wzmacniania roli otwartej nauki i zwiększania zaangażowania społecznego w badania naukowe.
Dwudniowe spotkanie w BUW pokazało, że citizen science staje się nie tylko interesującym i ważnym trendem, lecz także trwałym elementem współczesnego krajobrazu naukowego – łączącym różne środowiska wokół wspólnego celu, jakim jest tworzenie wiedzy dostępnej, rzetelnej i społecznie zaangażowanej.
Inne wpisy dotyczące nauki obywatelskiej:
- ECLAC-LIBER Citizen Science Masterclass (2024)
- TRAIN4EU+ WP5 | Trzeci etap prac – zakończenie projektu (2024)
- TRAIN4EU+ WP5 | Drugi etap projektu (2023)
- TRAIN4EU+ WP5 | Pierwszy etap projektu (2021)
- Citizen Science (nauka obywatelska) a biblioteki (2021)
Anna Książczak-Gronowska, Oddział Wspierania Nauki
Karolina Minch, Pełnomocniczka Rektora ds. otwartej nauki
Lilianna Nalewajska, Oddział Usług Informacyjnych i Szkoleń
Zu Sendor, Oddział Usług Informacyjnych i Szkoleń
dr Zuza Wiorogórska, Pełnomocniczka ds. Sojuszu 4EU+, programu Erasmus+ i edukacji informacyjnej