18 czerwca na Zamku Królewskim odbył się panel dyskusyjny Zygmunt i Natalia Batowscy – o sztuce epoki Stanisława Augusta, w którym Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie reprezentowali: dr Małgorzata Biłozór-Salwa i Przemysław Wątroba. Na towarzyszącej panelowi ekspozycji można było natomiast obejrzeć m.in. dzieła z kolekcji Stanisława Augusta pochodzące z Gabinetu Rycin BUW.
27 lipca 1876 r. we Lwowie urodził się Zygmunt Batowski – wybitny polski historyk sztuki. Gdy w 1917 r. władze Uniwersytetu Warszawskiego postanowiły wprowadzić regularne wykłady z historii sztuki i zorganizować poświęcone tej dyscyplinie seminarium, zadanie to powierzono przybyłemu do stolicy doktorowi Batowskiemu. Jednocześnie objął on kierownictwo uniwersyteckiego Zbioru Odlewów Gipsowych. Założone przez niego seminarium przekształcone zostało następnie w zakład, a z czasem w Instytut Historii Sztuki, którego Batowski do wybuchu wojny był jedynym profesorem. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymał w 1919 r., zaś zwyczajnego w 1934. W 1919 r. powierzono mu dodatkowo obowiązki dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej i kierownika Gabinetu Rycin. W 1923 r. do Warszawy powróciły rewindykowane z Petersburga uniwersyteckie kolekcje artystyczne zarekwirowane w 1831 r. Między innymi to dzięki intensywnym staraniom prof. Batowskiego ostatecznie trafiły one do Biblioteki Uniwersyteckiej i na wiele lat stały się obszarem jego naukowych badań. W 1928 r. ukazało się pierwsze opracowanie kolekcji uniwersyteckiego Gabinetu Rycin zatytułowane Zbiór graficzny w Uniwersytecie Warszawskim. Dzieło to, niemal po stu latach, nieustająco zaskakuje przenikliwością profesora, znajomością przez niego archiwaliów i erudycją, stanowiąc przy okazji niezastąpione źródło informacji i punkt wyjścia do podejmowanych dziś badań.
Po dziesięciu latach pracy Batowski ustąpił ze stanowiska dyrektora Biblioteki i kierownika Gabinetu Rycin, pozostając czynnym członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz członkiem Komisji Historii Sztuki PAU. Aż do swej śmierci w 1944 r. kontynuował prace badawcze, z których znaczna część poświęcona była sztuce czasów stanisławowskich: Rzeźby artystów Stanisława Augusta w zbiorze odlewów gipsowych Uniwersytetu warszawskie, Podróże artystyczne Jana Chrystiana Kamsetzera w latach 1776-1777 i 1780-1782, Jean Pillement na dworze Stanisława Augusta, Świątynia Opatrzności z 1791 r., Marcello Bacciarelli – okres pierwszy i inne. W innych pracach profesor koncentrował się na artystach polskich działających poza granicami kraju, takich jak Teodor i Krzysztof Lubienieccy czy stypendyści Stanisława Augusta: Aleksander Kucharski i Józef Wall. Niektóre z jego prac poświęconych tym postaciom opublikowano dopiero po wojnie na podstawie zachowanych rękopisów. Do takich dzieł należała również znakomita, przełomowa monografia Malarki na dworze Stanisława Augusta, w której Batowski przeanalizował fenomen obecności kobiet-malarek na warszawskim dworze. Pamiętać również należy, że Zygmunt Batowski w znaczący sposób przyczynił się do popularyzacji w świecie wiedzy o polskiej sztuce, publikując w największym artystycznym słowniku Allgemeine Kunstler Lexikon przeszło 360 not biograficznych poświęconych artystom urodzonym na ziemiach Rzeczpospolitej. Niemal do samej śmierci prowadził badania naukowe, których wyniki prezentował na konspiracyjnych spotkaniach grona historyków sztuki.
Zygmunt Batowski zginął w czasie Postania Warszawskiego, rozstrzelany 1 września 1944 r. pod murem Ogrodu Saskiego. Jego ciała nigdy nie odnaleziono.
Debata Zygmunt i Natalia Batowscy – o sztuce epoki Stanisława Augusta została zorganizowana przez Martę Zdańkowską i dr. Pawła Ignaczaka z Ośrodka Sztuki Zamku Królewskiego w 150. rocznicę urodzin prof. Zygmunta Batowskiego. Jej celem było nie tylko przypomnienie rocznicy narodzin profesora, ale przede wszystkim uczczenie jego pamięci oraz zasług jako założyciela warszawskiej szkoły historii sztuki, badacza epoki stanisławowskiej, pioniera badań nad sztuką kobiet w Polsce, a także pierwszego dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej po restytucji Uniwersytetu Warszawskiego i pierwszego kierownika Gabinetu Rycin tejże Biblioteki.
Debacie towarzyszył niewielki pokaz publikacji Zygmunta Batowskiego oraz wybranych dzieł z kolekcji Stanisława Augusta przechowywanej w Gabinecie Rycin BUW, a także ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie.
Mimo dość napiętego harmonogramu i krótkich terminów, dzięki zgodzie Dyrekcji BUW oraz wsparciu Koleżanek z Oddziału Ochrony i Konserwacji Zbiorów na zamkowym pokazie zostało zaprezentowanych pięć prac związanych tematycznie z zainteresowaniami i pracami badawczymi prof. Zygmunta Batowskiego. Pierwsza z nich, ukazująca Kartę tytułową serii projektów waz i fontann z 1766 r. autorstwa Jeana Louisa Prieura (1732/36-1795) otwiera wspomnianą wyżej monografię historycznej kolekcji graficznej Uniwersytetu Warszawskiego, zaś kolejna – Jakuba Kubickiego (1758-1833) Projekt kościoła Ujazdowskiego z lat 1785-1786 – odnosi się do badań i publikacji Profesora poświęconych świątyni Opatrzności z 1791 r. Prezentowany rysunek Johanna Christiana Kamsetzera (1753-1795) przedstawiający Widok cieśniny Dardanele (1777) publikowany był przez Batowskiego w jego artykule poświęconym podróżom architekta po Europie. Rycina Jeana Pelletier (1736-1780?) według François Le Moine’a (1688-1736) ukazująca Narcyza, wraz z okalającą ją ramką – tzw. montażem królewskim, sygnalizuje całą królewską kolekcję rycin Stanisława Augusta. Ostatnia z prezentowanych prac, rysunek Friedricha Antona Augusta Lohrmanna (ok. 1735-ok. 1800) – to łącznik przeszłości z teraźniejszością. Publikacje Batowskiego dostarczają fundamentalnych informacji na temat prac tego niemieckiego rysownika i miniaturzysty – szczególnie cenne są te dotyczące prac, które nie przetrwały II wojny światowej. I choć Batowski nie opisywał prezentowanej na wystawie Sceny pożaru z opery „Axur”, jej identyfikacja w ostatnich latach jest efektem badań stale prowadzonych w Gabinecie Rycin.
Wystawę można obejrzeć w ramach Trasy Muzealnej Zamku Królewskiego do 12 lipca.
BUW jest patronem naukowym wydarzenia.
Tekst: Małgorzata Biłozór-Salwa, Przemysław Wątroba, Gabinet Rycin BUW