Międzynarodowa konferencja “GenAI in Higher Education: New Perspectives for Research and Teaching”, zorganizowana przez DELab UW w ramach Działania II.3.6 „Budowa Impactful Digital Alliance” (IDUB), odbyła się po sąsiedzku w gmachu Wydziału Neofilologii przy ul. Dobrej 55, 29-30 maja 2025 r. Eksperci, badacze, przedstawiciele Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz studenci i doktoranci spotkali się aby wspólnie dyskutować, krytycznie myśleć i kształtować naszą wspólną przyszłość w erze AI.
Wydarzenie podzielono na dwie równoległe ścieżki: naukową (międzynarodową) skierowaną do naukowców i dydaktyków z całego świata, na której prezentowano najnowsze wyniki badań i projektów dotyczących wykorzystania generatywnej AI w edukacji i nauce, oraz ścieżkę dla społeczności UW skupioną na przyszłości naszej uczelni, strategiach rozwoju edukacji wyższej i praktycznych wyzwaniach związanych z wdrażaniem technologii AI na Uniwersytecie Warszawskim.
Konferencję otworzyli m.in. prof. Katarzyna Śledziewska z DELab oraz prorektor prof. Zygmunt Lalak, którzy podkreślili, że rozwój AI to rewolucja porównywalna z wynalezieniem smartfona czy udostępnieniem internetu ludności cywilnej.
Profesor Neil Selwyn z Monasch University w Australii wygłosił porywający keynote speech, w którym przedstawił swój krytyczny punkt widzenia na generatywną sztuczną inteligencję i jej wykorzystanie w szkolnictwie wyższym. Podkreślił, że genAI, choć imponująca w symulowaniu ludzkiej twórczości, jest przede wszystkim procesem statystycznej predykcji, a jej produkty często są generyczne, nijakie, niewymagające i po prostu rażąco przeciętne. Zachęcał słuchaczy do krytycznego i sceptycznego podejścia do tej technologii, wychodzenia poza początkowy efekt „wow” jaki wzbudzają wytwory czatu GPT i jemu podobnych. Słusznie też zwrócił uwagę na liczne obawy wiążące się z rozwojem GenAI: opieranie się algorytmów na kradzieży własności intelektualnej, wykorzystywanie nisko opłacanej pracy obywateli krajów Globalnego Południa, a przede wszystkim, znaczący ślad węglowy i wysokie zużycie energii oraz wody przez olbrzymie centra danych. Selwyn na własnym przykładzie starał się przekonać słuchaczy, że wbrew obiegowym opiniom, genAI często zamiast niwelować natłok pracy, tylko go zwiększa, wymuszając poprawianie i dostosowywanie generowanych treści. Co więcej, przestrzegł także przed wizją rychłego wprowadzenia opłat za korzystanie z narzędzi genAI, które zwiększą dysproporcje w dostępie do edukacji. Podkreślił, że pomimo wyzwań, genAI stwarza niepowtarzalną okazję do fundamentalnego przemyślenia tego, czym jest w istocie szkolnictwo wyższe. Przed uniwersytetami stoi poważne zadanie: muszą jasno komunikować i podkreślać swoją wartość dodaną. Promowanie oryginalności, krytycznego myślenia, zdolności do radzenia sobie z niejednoznacznością i złożonością, czyli to czego AI nie jest w stanie zastąpić.
Z kolei profesor Peter Kahn z Uniwersytet Manchesterskiego przekonywał, że nie ma nic złego w korzystaniu z narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji, pod jednym bardzo ważnym warunkiem: niezbędne jest doświadczenie i wiedza ekspercka, którą to właśnie uczelnie są w stanie zapewnić. Podkreślił, że nadrzędnym zadaniem uniwersytetów od zawsze jest zwiększanie świadomości i uczenie krytycznego myślenia, co w obliczu rewolucji genAI tylko się pogłębi: środowisko akademickie musi wskazywać ograniczenia jakimi cechuje się sztuczna inteligencja i uczulać na nie młodych ludzi, których kształci.
Temat rozwoju i stosowania AI w kontekście szkolnictwa i edukacji podjęty został podczas debaty, której zadaniem była refleksja nad przyszłym kształtem uczelni, a w szczególności tego, jak zmieni się misja edukacyjna uczelni w ciągu 10 lat, na jakich wartościach uczelnie powinny opierać swoją tożsamość i czy powinny być liderami w zakresie cyfrowych przemian? W czasie dyskusji zwrócono uwagę, że AI sytuowana jest w kontekście oszustwa – rolą uczelni jest zatem pokazywanie ryzyka związanego z wykorzystywaniem sztucznej inteligencji. Wiele słów poświęcono oczekiwaniom studentów – tego, że uczelnia nie powinna być przedłużeniem szkoły, ale raczej powinna umożliwiać rozwijanie pasji, a sama instytucja powinna mieć charakter emancypujący spod presji big techów oraz pozostać autonomiczna. W związku z rozwojem AI uniwersytet musi kształcić umiejętność krytycznego, czy też jak podkreślano, refleksyjnego myślenia. Rozważano również kwestie związane z odbieraniem pracy przez AI – tu jednak zauważono pozytywne możliwości, bowiem zmniejszenie ilości pracy repetytywnej, którą jest w stanie wykonać AI, może wpłynąć na zwiększenie czasu pracowników i poprawę relacji mistrz-uczeń.
Aby móc właściwie reagować na wyzwania związane z rozwojem AI konieczne są nie tylko rozwiązania związane ze stosowaniem nowoczesnych technologii, ale również instytucjonalne zmiany organizacyjne. W debacie poruszano problemy dotyczące tworzenia strategii nowoczesnej uczelni uwzględniające zróżnicowanie dyscyplinarne jednostek uczelni i ich potrzeb. Podkreślano konieczność wykształcenia nowej kultury organizacyjnej o innowacyjnym charakterze, gwarantującym jednocześnie poczucie bezpieczeństwa pracownikom. Z tym tematem związany był kolejny, dotyczący praktycznego wymiaru stosowania genAI na uczelniach, w tym m.in. kompetencji wykładowców, największych wyzwań związanych z wykorzystywaniem narzędzi AI (m.in. infrastruktury, możliwości obliczeniowych, sieciowania, ale także digital stress – przeciążenia uczeniem się kolejnych narzędzi przez badaczy, czy niewystarczającej oferty szkoleń).
Dyskusje odbywające się podczas konferencji jasno pokazały, że przyszłość genAI w szkolnictwie wyższym nie jest przesądzona. Kluczowe będzie aktywne zaangażowanie całej społeczności akademickiej (od studentów, przez wykładowców, aż po administrację) w kształtowanie tej przyszłości. Podkreślano, że uczelnie powinny zachować kontrolę nad rozwojem i wdrażaniem AI, opierając się na swoich fundamentalnych wartościach, jakimi są zaufanie, odpowiedzialność, rygor akademicki, inkluzywność, sprawiedliwość społeczna i krytyczne myślenie. Jak podkreślono w jednej z debat – sama AI nie jest problemem, ale uwidacznia ona problemy, z jakimi borykają się uczelnie. Obecnie jest moment do refleksji nad możliwymi kierunkami zrewolucjonizowania uczelni, a AI może być wykorzystana jako narzędzie w tym procesie. Podkreślono również, że konieczny jest głos studentów o tym, jakiej uczelni w obliczu AI oczekują.
Na kanale YouTube DELab dostępne jest nagranie części sesji transmitowanych na żywo: https://www.youtube.com/live/IU5y4JbWyuk?si=nt61MUKV3_5RXfQv
Lilianna Nalewajska, Oddział Usług Informacyjnych i Szkoleń
Zu Sendor, Oddział Usług Informacyjnych i Szkoleń