W październiku obchodzimy Tydzień Otwartego Dostępu (także Tydzień Otwartej Nauki, ang. International Open Access Week) – czas, w którym zwracamy szczególną uwagę na potrzebę swobodnego dostępu do wyników badań i zasobów wiedzy. Dla Oddziału Wspierania Nauki ten miesiąc jest wyjątkowy także z innego powodu: mija pierwszy rok naszej działalności. To dobry moment, aby pochwalić się efektami pracy i publikacjami naszych pracowników oraz zaprezentować wybrane materiały dotyczące tematu, którym zajmujemy się na co dzień – otwartej nauki.
Proponujemy zatem poniżej: praktyczny poradnik zarządzania danymi badawczymi, artykuł opisujący międzynarodową współpracę uczelni w zakresie dydaktyki Open Science oraz raport podsumowujący wdrażanie Polityki otwartej nauki na Uniwersytecie Warszawskim. Każda z tych publikacji pokazuje inne oblicze otwartej nauki – od indywidualnych dobrych praktyk, przez wymianę doświadczeń na arenie międzynarodowej, po systemowe rozwiązania w skali całej uczelni. Miłej lektury!
Jak skutecznie zarządzać danymi badawczymi?
Otwarte dane badawcze, według definicji UNESCO, to nie tylko zasoby dostępne w Internecie bez opłat, ale także dane przygotowane w taki sposób, by były czytelne zarówno dla ludzi, jak i maszyn, oraz możliwe do ponownego wykorzystania zgodnie z zasadami FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable). Ich odpowiednie planowanie, organizacja, przechowywanie i udostępnianie to dziś fundament rzetelnego procesu badawczego oraz wymóg wielu polityk otwartości, w tym Komisji Europejskiej i Narodowego Centrum Nauki.
Publikacja Zarządzanie danymi badawczymi. Poradnik dla naukowców i data stewardów – to kompleksowe opracowanie, które prowadzi czytelnika przez wszystkie etapy pracy z danymi: od przygotowania planu zarządzania danymi (ang. Data Management Plan – DMP), przez wybór repozytorium i formatów plików, po kwestie bezpieczeństwa, ochrony praw autorskich, przetwarzania danych osobowych czy zarządzania danymi wrażliwymi. Autorzy omawiają też kryteria wyboru miejsc przechowywania danych, standardy metadanych, dobre praktyki w zakresie organizacji folderów i wersjonowania plików, a także narzędzia wspierające kontrolę jakości.
Poradnik jest nieocenionym wsparciem zarówno dla badaczy, jak i osób pełniących funkcję data stewardów, którzy pomagają w realizacji polityk otwartej nauki (polityk otwartych danych) na uczelniach i w instytucjach badawczych.
Bielińska, M., Cybulska-Phelan, A., Fenrich, W., Szprot, J., Gruenpeter, N., & Siewicz, K. (2025). Zarządzanie danymi badawczymi. Poradnik dla naukowców i data stewardów (wersja 2.0) [OnlineDocument].
Publikacja dostępna na licencji: CC BY 4.0
Otwartość w międzynarodowej skali – jak uczymy o otwartej nauce w Sojuszu 4EU+?
Otwarta nauka – to nie tylko udostępnianie wyników badań, lecz także kształcenie nowego pokolenia badaczy w duchu transparentności i współdzielenia zasobów. Artykuł International collaboration for the intensification of Open Science didactics. Insights from 4EU+ Universities, opublikowany w repozytorium IFLA, przedstawia doświadczenia i wnioski z międzynarodowej współpracy uczelni tworzących sojusz 4EU+. Publikacja pokazuje, jak międzynarodowa współpraca może wzbogacić edukację w zakresie otwartej nauki – od wymiany materiałów i dobrych praktyk po wspólne projekty dydaktyczne, tj. cykl webinarów Open for you! Webinar and workshops to discover open science. To cenne źródło inspiracji dla osób/bibliotek planujących włączenie tematyki otwartej nauki do programów kształcenia, niezależnie od tego, czy chodzi o zajęcia stacjonarne, kursy online czy warsztaty.
Wiorogórska, Z., Książczak-Gronowska, A., Minch, K., & Nalewajska, L. (2025). International collaboration for the intensification of Open Science didactics. Insights from 4EU+ Universities [OnlineDocument]. https://repozytorium.uw.edu.pl//handle/item/174199
Publikacja dostępna na licencji: CC BY 4.0
Jak UW realizuje swoją politykę otwartej nauki?
Uniwersytet Warszawski od kilku lat rozwija narzędzia, procedury i wsparcie dla badaczy w zakresie otwartego udostępniania publikacji, danych i wyników badań. Realizacja Polityki otwartej nauki Uniwersytetu Warszawskiego – raport podsumowuje działania podejmowane w ramach projektu IDUB UW – V.3.3. (Kamień milowy 4). Raport zawiera m.in. omówienie głównych założeń polityki i jej wpływu na działalność badawczą i dydaktyczną uczelni. Przedstawia też wyniki ankiety przeprowadzonej wśród pracowników i doktorantów UW, które pozwalają ocenić świadomość i praktyki związane z otwartym dostępem. Autorki przygotowały również analizę otwartego publikowania w latach 2017–2024, opartą na danych z takich źródeł jak: Polska Bibliografia Naukowa, Scopus, Web of Science, OpenAlex czy Curtin Open Knowledge Initiative (COKI). Na koniec skupiono się na temacie otwartego udostępniania danych badawczych w tym samym okresie, z wykorzystaniem m.in. danych z Repozytorium Dane Badawcze UW i platformy OpenAIRE.
Publikacja pokazuje, że wdrażanie polityki otwartej nauki jest procesem wymagającym analiz, zmian organizacyjnych i szerokiego zaangażowania społeczności akademickiej. Przynosi jednak wymierne efekty w postaci większej widoczności i oddziaływania dorobku naukowego pracowników Uniwersytetu Warszawskiego.
Książczak-Gronowska, A., Minch, K., Nalewajska, L., Sendor, Z., Wiorogórska, Z. (2025). Realizacja Polityki otwartej nauki Uniwersytetu Warszawskiego – raport [Report].
Korzystanie z tego materiału możliwe jest zgodnie z właściwymi przepisami o dozwolonym użytku.
Karolina Minch, Oddział Wspierania Nauki, Pełnomocniczka Dyrektora BUW ds. otwartej nauki
Redakcja Repozytorium Instytucjonalnego UW