Wyjazd na spotkanie grupy roboczej bibliotekarzy rękopiśmienników CERL, które odbyło się w Solurze w Szwajcarii, wykorzystałam do odwiedzenia działającego w tym mieście Muzeum Kościuszki. Muzeum działa w mieszkaniu zajmowanym przez naszego bohatera narodowego w latach 1815-1817. Tadeusz Kościuszko (1746-1817) przeniósł się do Solury z Fontainebleau na zaproszenie swojego przyjaciela Franza Xavera Zeltnera (1764-1835). W nowym miejscu zamieszkania utrzymywał się z udzielania korepetycji. Wkrótce po przybyciu rozwinął także działalność charytatywną, czym zaskarbił sobie wdzięczność mieszkańców miasta. Zmarł 15 października 1817 r. i został pochowany na cmentarzu w Zuchwilu koło Solury. Przed pogrzebem jego ciało zabalsamowano. Sam Kościuszko w testamencie zawarł postanowienie o balsamacji swego serca i przekazaniu go córce gospodarza – Emilii Zeltner (1804-1875; po zamążpójściu w 1819 r. nosiła nazwisko męża – Morosini). W posiadaniu Emilii i jej spadkobierców serce miało się znajdować do odzyskania przez Polskę niepodległości; następnie – zgodnie z wolą Kościuszki – miało zostać przekazane niepodległej ojczyźnie. Rzeczywiście serce przez wiele lat pozostawało swego rodzaju relikwią przechowywaną przez Emilię. W 1895 r. rodzina Morosinich przekazała je do Muzeum Polskiego w Rapperswilu, a stamtąd w 1927 r. trafiło na Zamek Królewski w Warszawie i do chwili obecnej znajduje się w tamtejszej kaplicy. Ciało bohatera w 1818 r. przewieziono do Krakowa i z honorami pochowano na Wawelu. Pozostałe organy wewnętrzne wciąż spoczywają na cmentarzu w Zuchwilu.
Ponieważ zajmowany przez Kościuszkę apartament był częścią kamienicy należącej do rodziny Zeltnerów, po śmierci naszego bohatera narodowego mieszkanie wróciło do właścicieli. W 1881 r. dom przy Gurzelngasse 12 kupili Gassmannowie. Na początku lat 30. XX w. znów zmieniał właściciela i wtedy też w 1932 r., powstał pomysł zakupienia go i utworzenia w nim Muzeum Kościuszki. Ostatecznie do zakupu nie doszło, jednak nowy właściciel zgodził się na wynajęcie zajmowanych kilkadziesiąt lat wcześniej przez Kościuszkę pokoi. W ten oto sposób w 1936 r. powstało Muzeum Kościuszki w Solurze.
W zbiorach muzeum znajdują się autentyczne obiekty używane przez naszego bohatera narodowego, przedmioty z epoki oraz dowody pamięci rodaków. W czterech pokojach znajdziemy więc pamiątki przekazane przez rodziny Zeltnerów i Gassmannów, a z darów osób prywatnych i instytucji stworzono wystawę obrazów i grafik ilustrujących życie Kościuszki. Na podstawie akwareli Antoniego Brodowskiego odtworzono możliwie dokładnie wygląd pokoju z alkową. Ekspozycję uzupełnia kolekcja broni i przedmiotów codziennego użytku będących zazwyczaj wyposażeniem podobnych apartamentów w pierwszej połowie XIX w.
Instytucja nie ma pracowników etatowych. Dbaniem o zbiory i przestrzenie, oprowadzaniem po wystawie, a także informowaniem o kolekcji za pomocą publikacji i w mediach społecznościowych odpowiadają wolontariusze oraz osoby zatrudnione na umowy czasowe. Przy tej okazji chciałabym serdecznie podziękować Pani Kustosz Teresie Ackermann, która znalazła czas poza zwyczajowymi godzinami działania placówki, aby pokazać mi muzeum i przedstawić fascynującą historię jego kolekcji.
Muzeum jest ważnym punktem na mapie kulturalnej Solury nie tylko dla Polaków, lecz także dla lokalnych mieszkańców. W połowie października, w okolicach rocznicy śmierci Kościuszki, przedstawiciele Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej, Ambasady Stanów Zjednoczonych i władze miejscowe składają wieńce przy nagrobku na cmentarzu w Zuchwilu. W uroczystości biorą też udział przedstawiciele Towarzystwa Kościuszkowskiego w Solurze, stowarzyszeń polonijnych oraz mieszkańcy Solury i okolic. Następnie w pobliskim kościele św. Marcina jest odprawiana przez kapłanów polskiego i szwajcarskiego msza święta. Po obchodach oficjalnych następuje część nieformalna: przyjęcie, występy artystyczne oraz zwiedzanie sal muzealnych.
Muzeum jest też siedzibą Towarzystwa Kościuszkowskiego, które formalnie zarządza placówką oraz zabiega o fundusze na jej działalność. Każdy chętny może zostać jego członkiem lub przekazać dar na działalność.
Dokładny opis muzeum i pozostałych miejsc pamięci Kościuszki w Szwajcarii znajduje się w publikacji Polskie ślady w Solurze i Zuchwilu (BUW Wolny Dostęp: DQ 610.82.P64 Z54 2022).
Bieżącą działalność muzeum można śledzić na jego profilu na Facebooku: Facebook
Agnieszka Fabiańska, Gabinet Rękopisów
Niezwykle inspirująca relacja! Solura wydaje się miejscem magicznym dla każdego historyka i patrioty. Dobrze wiedzieć, że pamięć o Kościuszce jest tam wciąż tak żywa, a samo mieszkanie zachowało swój charakter. Zdjęcia (szczególnie repliki urny!) świetnie dopełniają ten tekst. Pozdrawiam autorkę!