12-13 listopada 2025 r. miałom przyjemność reprezentować BUW w Hadze na seminarium European Library Association Network (ELAN) dotyczącym różnorodności i inkluzywności w bibliotekach. Zaproszenie na wydarzenie otrzymałom od przedstawicielki European Bureau of Library, Information and Documentation Associations (EBLIDA) jeszcze w sierpniu na kongresie IFLA w Astanie (o którym pisałyśmy z Zuzą Wiorogórską: część 1, część 2), co jednoznacznie wskazuje, że podróże służbowe nie tylko kształcą, ale też rozwijają sieć międzynarodowych kontaktów branżowych.
W programie znalazło się miejsce na prezentacje, dyskusje i wymianę dobrych praktyk dotyczących kluczowych aspektów różnorodności i integracji, ze szczególnym uwzględnieniem tematów takich jak: cenzura i wolność wypowiedzi, dokumenty normalizacyjne, możliwości finansowania, różnorodność zbiorów, ale także personel oraz, przede wszystkim, integracja konkretnych grup mniejszościowych (np. osób z niepełnosprawnościami, migrantów, społeczności LGBTQ+, osób neuroróżnorodnych).
Dzień pierwszy poświęcony został przedstawieniu działalności EBLIDA oraz goszczącej nas Holenderskiej Biblioteki Narodowej. Andrew Cranfield, dyrektor EBLIDA, przybliżył uczestnikom strukturę i zadania organizacji, a jej wiceprezydentka Zélia Parreira z Biblioteki Narodowej Portugalii, opowiedziała o dotychczasowych działaniach podjętych przez EBLIDA mających na celu wspieranie różnorodności i integracji. Rosemarie van der Veen-Oei i Eric van Driel przedstawili rozwiązania, jakie przyjęto w Koninklijke Bibliotheek: utworzono zespół ds. różnorodności, opracowano także wytyczne opierające się na postulacie polyvocality (wielogłosowości), co w holenderskich realiach jest przede wszystkim równoznaczne z dekolonizacją myślenia o dziedzictwie narodowym, a także włączenie głosów migrantów, ich języków i dziedzictwa do zasobów niderlandzkich. Na zakończenie w formacie world café żywo dyskutowaliśmy o barierach, jakie wciąż zauważamy w naszych krajach pod kątem wspierania różnorodności przez biblioteki. Jednym z zaskakujących, ale także dość pokrzepiających, wniosków okazało się stwierdzenie, że tak naprawdę największą przeszkodą w uczynieniu bibliotek bardziej inkluzywnymi nie są polityka, finanse czy ograniczenia formalne, ale nastawienie i otwartość samych bibliotekarzy. I właśnie nad tym powinniśmy wspólnie pracować.
Drugiego dnia seminarium wysłuchaliśmy prezentacji o dobrych praktykach dotyczących różnorodności z rozlicznych zakątków Europy. Francuzka Claire Helluin z Bibliotek bez granic przedstawiła założenia projektu LiBri (który prężnie działa również w Polsce!) na rzecz włączania migrantów i uchodźców poprzez działania organizowane w bibliotekach i innych współpracujących instytucjach kultury. Z kolei ja miałom przyjemność opowiedzieć o sytuacji polskich użytkowników bibliotek ze społeczności LGBTQ+. Moje wystąpienie opierało się w dużej mierze na badaniach, które przeprowadziłyśmy wspólnie z dr Zuzą Wiorogórską, opisanych w artykule Between Openness and Silence: Public Librarians’ Perspectives on Serving LGBTQ+ Youth in Poland, moim zaangażowaniu w działalność sekcji IFLA LGBTQ+ Matters, a także własnych doświadczeniach jako osoby ze społeczności zarówno LGBTQ+, jak i bibliotekarskiej. O projekcie Heroes Unleashed skierowanym do najmłodszych neuroróżnorodnych użytkowników bibliotek na Litwie opowiedziała Urtė Šulskienė z Biblioteki Publicznej Powiatu Szawelskiego. Inicjatywa obejmuje biblioteki z Litwy, Ukrainy, Portugalii i Słowenii, które współpracują nad tworzeniem wyjątkowego, integracyjnego doświadczenia czytania sensorycznego, które polega na zaangażowaniu dzieci (szczególnie tych w spektrum autyzmu) w odbiór literatury poprzez różnorodne doznania sensoryczne: dotyk, słuch, wzrok i węch. Z kolei Ritva Hyttinen z Politechniki w Turku skłoniła nas do zastanowienia się nad kwestiami związanymi z tożsamością bibliotekarską, zwłaszcza w kontekście różnorodnego pochodzenia i doświadczeń osób w naszym środowisku zawodowym.
W ramach programu mieliśmy również okazję odwiedzić Centralną Bibliotekę Publiczną w Hadze, gdzie dyrektorka Sam Hermans wraz ze swoim zespołem przybliżyła nam zadania biblioteki jako instytucji włączającej użytkowników z bardzo różnorodnej i wielokulturowej mieszanki mieszkańców Hagi. Zostaliśmy także oprowadzeni po siedzibie biblioteki głównej, gdzie mogliśmy zobaczyć, jak bogatą ofertą dysponuje.
Na zakończenie odbyliśmy angażującą dysputę w formie fishbowl discussion, w trakcie której zastanawialiśmy się nad różnymi aspektami dotyczącymi cenzury, wolności słowa i propagandy. Bardzo ciekawym okazały się argumenty podniesione podczas omawiania zagadnienia neutralności bibliotekarskiej: czy rzeczywiście możemy być w 100% neutralni? Czy powinniśmy być neutralni? Czy neutralność w zderzeniu z niesprawiedliwością, uprzedzeniami, nierównym traktowaniem i przemocą nie oznacza tak naprawdę obojętności i zrzucenia z siebie odpowiedzialności? Udział w seminarium, a zwłaszcza w tym ostatnim punkcie programu pozostawił mnie i innych uczestników z jeszcze większą liczbą pytań i przemyśleniami. Ale czy nie o to właśnie chodzi w takich wydarzeniach? 🙂
Więcej zdjęć z wydarzenia oraz prezentacje uczestników dostępne są na stronie organizatora.
Zu Sendor, Oddział Usług Informacyjnych i Szkoleń