Elżbieta Sikora:
Muzyka jest wszędzie. W powiewach wiatru, w deszczu bębniącym na parapecie okna, w rytmie form architektonicznych, w locie ptaków, w rozmowach ludzi w metrze, w dudnieniu wagonów na szynach, w trzasku maszyn, w okrzykach tłumów, w przeczytanych słowach. Słucham i szukam. Stale. Obserwuję, notuję, nagrywam, staram się zapamiętać.
Tak ładuję moje akumulatory.
Elżbieta Sikora (ur. 1943 we Lwowie) należy do grona najważniejszych polskich kompozytorek muzyki współczesnej; od 1981 r. mieszka we Francji utrzymując zawsze żywe kontakty z Polską i jej sceną muzyczną (głównym wydawcą jej utworów pozostaje Polskie Wydawnictwo Muzyczne, należy także do Związku Kompozytorów Polskich). Jej twórczość obejmuje szerokie spektrum gatunków: od oper (Ariadna, L’Arrache-cœur, Madame Curie czy najnowsza, znakomicie przyjęta Dorian Gray), baletów (Blow-up, Waste Land), przez muzykę symfoniczną, oratoryjną, solową i kameralną, po utwory elektroakustyczne (np. Ziemia jałowa) oraz teatralne i filmowe.
Wykształcenie zdobywała w Polsce i we Francji. Studiowała reżyserię dźwięku w Warszawie pod kierunkiem Antoniego Karużasa, a następnie kompozycję u Tadeusza Bairda (jego kompozytorska spuścizna jest przechowywana w BUW) i Zbigniewa Rudzińskiego. Równolegle rozwijała zainteresowania muzyką elektroakustyczną w Paryżu, pracując z Pierre’em Schaefferem i François Bayle’em, a później także z Betsy Jolas. Już w latach 60. i 70. jej droga artystyczna kształtowała się w ścisłym związku z nowymi technologiami muzycznymi oraz środowiskiem studiów eksperymentalnych, korzystających z syntezatorów, komputerów, nowatorskich technik generowania i przetwarzania dźwięku. W 1973 r. współtworzyła – wraz z Krzysztofem Knittlem i Wojciechem Michniewskim – grupę kompozytorską KEW, która była jednym z ważniejszych przejawów poszukiwań awangardowych w polskiej muzyce tego czasu. Jej międzynarodową perspektywę pogłębiały liczne stypendia, m.in. rządu francuskiego, miasta Mannheim czy Fundacji Kościuszkowskiej w Stanford (CCRMA). Od początku lat 80. mieszka i pracuje w Paryżu, tam rozwijała działalność kompozytorską oraz pedagogiczną – w latach 1985–2008 wykładała w konserwatorium i szkole sztuk pięknych w Angoulême, a także prowadziła zajęcia z zakresu muzyki elektroakustycznej. Była również profesorem wizytującym Uniwersytetu Chicagowskiego.
Twórczość Elżbiety Sikory była wielokrotnie nagradzana. Otrzymała m.in. nagrody SACEM, Prix Nouveau Talent Musique SACD, wyróżnienia w konkursach kompozytorskich (m.in. w Dreźnie i Bourges), a także Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RP (1997) i francuski tytuł Chevalier des Arts et des Lettres (2004). W 2024 r. otrzymała nagrodę Prezydenta Republiki Francuskiej za całokształt twórczości, a w 2025 podczas premiery opery Dorian Gray wręczono jej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Istotnym obszarem jej działalności była także animacja życia muzycznego – w latach 2011–2017 pełniła funkcję dyrektora artystycznego festiwalu Musica Electronica Nova we Wrocławiu. Jej utwory są wykonywane na całym świecie. W 2023 i 2024 r. z okazji jubileuszu 80. urodzin Elżbiety Sikory odbyły się liczne wykonania jej utworów, blisko 30 koncertów zorganizowano m.in. w Paryżu, Warszawie, Berlinie, Amsterdamie, Brukseli, Wiedniu, Sztokholmie, Tallinie, Lublanie, Oslo, Montrealu, São Paulo i Marsylii.
Elżbieta Sikora podjęła decyzję, by przekazać swoje obszerne i cenne archiwum jako darowiznę do Archiwum Kompozytorów Polskich BUW. To piękny i szlachetny gest świadczący o renomie naszego Archiwum i zaufaniu, jakim darzą je najwybitniejsi twórcy. Tylko w ostatniej dekadzie na podobne donacje zdecydowali się m.in. Zbigniew Bargielski, Marta Ptaszyńska, a także spadkobiercy Andrzeja Panufnika, Zbigniewa Penherskiego i Edwarda Pałłasza. Fizyczna objętość darowizny (spodziewane są jeszcze uzupełnienia) objęła 12 pudeł o łącznej wadze ponad 250 kg. Wśród przyjętych obiektów są piękne, rękopiśmienne partytury najważniejszych dzieł Elżbiety Sikory (ta forma jest coraz rzadsza – większość kompozytorów tworzy swoją muzykę w komputerowych edytorach), szkice, kopie, nagrania (szczególnie ważne, bo część elektronicznych dzieł Autorki ma postać wyłącznie akustyczną, rejestrowaną na różnych nośnikach), programy koncertowe, afisze, recenzje i artykuły, a także liczne inne dokumenty, odznaczenia i pamiątki.
Większa część archiwum znajdowała się w mieszkaniu Donatorki w XX dzielnicy Paryża, a jedynym warunkiem przekazania daru było zorganizowanie jego transferu. Ponieważ trudno było z góry oszacować wielkość zbioru, niezbędną do zamówienia i wyceny odpowiedniego transportu, zdecydowano się na dwie wizyty. W dniach 23-25 marca przebywały w Paryżu Aleksandra Grochólska i Sonia Rzepka z Gabinetu Zbiorów Muzycznych, które we współpracy z Kompozytorką, pracując bardzo intensywnie, dokonały wstępnego uporządkowania i spakowania do pudeł większości ofiarowanego zasobu. Wtedy okazało się, jaka jest jego objętość oraz waga i można było zamówić transport. W kolejną delegację 13-15 kwietnia udał się więc do Paryża Piotr Maculewicz, kierownik GZM, który dokończył pakowanie (Kompozytorka w międzyczasie jeszcze uzupełniała materiały do przekazania), zabezpieczył pudła folią, i dokonał ich spedycji z udziałem firmy Transnaj, specjalizującej się w międzynarodowych przeprowadzkach i frachcie (ta sama firma przewoziła dla BUW archiwum Andrzeja Panufnika w kwietniu 2023). 16 kwietnia przesyłka bezpiecznie znalazła się w BUW, gdzie stanie się przedmiotem opracowania i będzie dostępna badaczom twórczości Elżbiety Sikory.
Gabinet Zbiorów Muzycznych BUW wyraża wielką wdzięczność Donatorce, a także prof. Zbigniewowi Naliwajkowi i jego córce, prof. Katarzynie Naliwajek za cenną pomoc w opisanych działaniach. Mamy nadzieję, że w niedalekiej przyszłości uda się zorganizować spotkanie promocyjne z Elżbietą Sikorą, połączone z wystawą części podarowanych nam obiektów.
Piotr Maculewicz, Gabinet Zbiorów Muzycznych
Proponujemy lekturę wywiadów z Kompozytorką:
Elżbieta Sikora: Problemem jest zapanowanie nad maszyną, wywiad Filipa Lecha
Potrzebuję zdarzenia dźwiękowego, z Elżbietą Sikorą rozmawia Krzysztof Stefański
Flashback : rozmawiają Elżbieta Sikora i Krzysztof Stefański