Ciekawy program, odwiedzenie uniwersytetu z ponad 500-letnią tradycją, przestrzeń na wymianę doświadczeń oraz wielokulturowość miasta zadecydowały, że podjęłam starania, aby wziąć udział w Granada Library Staff Training Week 5-9 maja 2025 r.
Miało to być moje pierwsze wydarzenie zorganizowane w ramach programu Erasmus oraz pierwsze międzynarodowe doświadczenie zawodowe w dziedzinie bibliotekoznawstwa i… wybór okazał się ze wszech miar słuszny!
Przebogaty i intensywny program Staff Weeku na Uniwersytecie w Grenadzie (UGR) umożliwił odwiedzenie kilku różnych wydziałów uczelni i ich bibliotek zlokalizowanych w najstarszych, historycznych budynkach, ale też w nowoczesnej siedzibie w Parku Technologicznym. Przyniósł wiele okazji do inspirujących spotkań i rozmów z przedstawicielami UGR oraz 21 bibliotekarzami z 17 krajów na 3 kontynentach (m.in. Czech, Chorwacji, Węgier, Łotwy, Austrii, Szwecji, Włoch, Francji, Czarnogóry, Bułgarii, Libanu, Cypru, Kongo i Wysp Zielonego Przylądka). Dał możliwość obserwowania ciekawych różnic kulturowych oraz poznania egzotycznego miasta – stolicy muzułmańskiego królestwa na Półwyspie Iberyjskim istniejącego w latach 1237-1492.
W Grenadzie było też znacznie cieplej niż w Warszawie, miałam więc przyjemność zaznać kwietno-pomarańczowej wiosny w pełnej, słonecznej krasie.
Uniwersytet w Grenadzie – arabskie dziedzictwo i jezuicka spuścizna
UGR został założony przez cesarza Karola V w 1531 roku, jednak jego początki sięgają średniowiecza – w poł. XIV wieku sułtan Grenady Jusuf I założył tu Madrasę Jusufijja. Madrasa była rodzajem arabskiego uniwersytetu, na którym nauczano medycyny, rachunków, astronomii, geometrii i logiki. W erze rekonkwisty, po przyłączeniu miasta do Królestwa Kastylii w 1492 roku, Madrasa została zniszczona, a większość starożytnych manuskryptów i tekstów przechowywanych w jej bibliotece spalono. Niemniej w XVI-XVII wieku UGR stał się jednym z najważniejszych ośrodków uniwersyteckich w Europie przyciągając uczonych z całego świata. Ślady arabskiego dziedzictwa przetrwały w obiektach architektonicznych należących dziś do UGR – na przykład reprezentacyjna sala Wydziału Komunikacji i Dokumentacji i Wydziału Stomatologii, wykorzystywana 30 lat temu do organizowania egzaminów, została odbudowana w stylu mudejar. Pierwotnie natomiast była w niej… kaplica stanowiąca element kompleksu budynków składających się na seminarium zbudowane przez jezuitów.
Dzisiaj UGR należy do wiodących uczelni w Hiszpanii i jest jednym z niewielu na świecie uniwersytetów międzykontynentalnych – ma dwa kampusy w północnoafrykańskich miastach Ceuta i Melilla. Uczelnia na przestrzeni ponad 500 lat kształtowała architektoniczne i kulturowe oblicze Grenady i do dziś pozostaje ośrodkiem wzbogacającym miasto kulturowo, ale i ekonomicznie – UGR generuje 8% produktu krajowego brutto Andaluzji i zapewnia miejsca pracy dla 8% ludności tego najuboższego w Hiszpanii regionu.
Biblioteki UGR – od XVI-wiecznego szpitala psychiatrycznego po pracownie z drukarkami 3D
Społeczność akademicką UGR obsługuje sieć biblioteczna tworzona przez 21 bibliotek wydziałowych czynnych 12h/dobę. W ramach Granada Library Staff Training Week miałam okazję odwiedzić 4 z nich.
Pod wieloma względami najciekawszą była biblioteka główna Hospital Real zlokalizowana, podobnie jak siedziba władz uczelni, w gmachu XVI-wiecznego szpitala. Budynek został zakupiony przez UGR 45 lat temu i wtedy została tu przeniesiona biblioteka. Jej pomieszczenia znajdują się w przestrzeni ongiś przeznaczonej do opieki nad osobami cierpiącymi na choroby psychiczne.
Zabytkowy budynek z patio ze skąpanymi w zieleni fontannami i salami o wysokich, gotyckich sklepieniach (m.in. w czytelni głównej) i witrażowych oknach niesie szereg ograniczeń w korzystaniu, szczególnie dla osób z niepełnosprawnością ruchową (np. dostęp do czytelni zbiorów specjalnych czy do toalet). Centralna przestrzeń gmachu jest wykorzystywana do organizacji wystaw i koncertów. Tematyczne wystawy, np. wybranych obiektów ze zbiorów specjalnych biblioteki, są również organizowane w przestrzeni czytelni głównej.
Najstarsze zasoby, pochodzące w znacznej części z kolekcji zgromadzonej przez zakon jezuitów, przechowywane są w sejfie w podziemiach biblioteki, zaś czytelnia, do której można je zamówić, jest zlokalizowana na piętrze. W jej rogu znajduje się wydzielona drewnianym ogrodzeniem cela – według legendy był w niej zamknięty Jan Boży, założyciel zakonu bonifratrów, katolicki święty i jedna z czołowych postaci religijnych XVI-wiecznej Hiszpanii. Podczas pobytu w Grenadzie pod wpływem kazania św. Jana z Ávili przeszedł duchową przemianę, a żywiołowość, z jaką ją manifestował, spowodowała, że posądzono go o postradanie zmysłów. Umieszczono go więc w Hospital Real, gdzie zetknął się z niehumanitarnymi sposobami traktowania chorych.
W tej czytelni spędziliśmy najwięcej czasu – m.in. wysłuchaliśmy wykładów poświęconych uczelni i jej bibliotekom. Tutaj też odbył się pokaz wybranych egzemplarzy ze zbiorów specjalnych. Ukłonem w stronę gości był dobór pokazywanych dzieł, które reprezentowały historię, kulturę lub dorobek piśmienniczy krajów, z których wywodzili się uczestnicy Staff Weeku. I tak w sekcji reprezentującej kulturę polską mieliśmy okazję zobaczyć m.in. pierwsze w języku hiszpańskim wydanie „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, które ukazało się w Madrycie w 1887 r. pod tytułem „Tadeo Soplica”.
Drugiego dnia pobytu odwiedziliśmy bibliotekę Wydziału Nauk i Edukacji i tu po raz pierwszy zetknęliśmy się z projektem Bibliomaker – pracowni przeznaczonej do prowadzenia przez studentów eksperymentów, badań i generowania wiedzy. Projektowi przyświeca idea aktywnej nauki przez badanie i eksperymentowanie. Pracownia jest wyposażona w narzędzia i urządzenia: plotery, drukarki 3D i skanery 3D, wycinarki z winylu i laserowe, komputery, sprzęt fotograficzny i okulary VR. Aby z niej skorzystać, należy się zarejestrować i przejść specjalne szkolenie. Bibliomaker w bibliotece Wydziału Nauk i Edukacji jest obsługiwany przez czterech bibliotekarzy, którzy sami przyuczyli się do roli instruktorów. Nadzorują oni sposób korzystania z urządzeń (w kontekście technicznym, ale też efektów prac – np. nie można wykonywać narzędzi ostrych, elementów broni etc.). Pracownia jest wykorzystywana przez studentów m.in. do przygotowywania pomocy naukowych (np. druku modelu sekwencji łańcucha DNA, fragmentu czaszki czy modeli zwierząt – dla studentów niedowidzących). Na UGR funkcjonują 4 pracownie Bibliomaker, najstarsza z nich powstała w 2018 r.
W bibliotece Wydziału Nauk i Edukacji działa też pracownia prac ręcznych wyposażona w szafy z materiałami (papiery, kartony, kleje, nożyczki i nożyki do cięcia) i stoły do prac. Pracownia jest wykorzystywana przez studentów częściej niż Bibliomaker (!), być może również dlatego, że na wydziale kształceni są przyszli nauczyciele nauczania początkowego, którzy będą kiedyś prowadzili podobne zajęcia z prac ręcznych ze swoimi uczniami.
Bibliotekarzom Wydziału Nauk i Edukacji leży na sercu dobrostan studentów i wspieranie budowania dobrych relacji w społeczności biblioteki; stąd obecność pracowni i wspólnych miejsc do pracy; stąd zorganizowanie wypożyczalni planszówek oraz miejsca, w którym można w nie zagrać (podczas naszej wizyty studenci grali tam w szachy); stąd też przygotowanie wypożyczalni wieloelementowych puzzli i stanowiska, na który można je układać (jedna z układanek leżała na nim już częściowo ułożona). Biblioteka bierze też udział w ogólnokrajowym projekcie We Are the Family – w jego ramach w wybrane dni w okresie sesji egzaminacyjnej w jednej z bibliotecznych sal pojawiają się ludzie z psami, które studenci mogą pogłaskać, przytulić etc. Prowadzone były badania poziomu kortyzolu u studentów przed i po interakcji z psami. Ich wyniki pokazały zbawienny wpływ kontaktu ze zwierzętami, po którym studenci byli spokojniejsi i mniej zestresowani.
W bibliotece znajduje się też urządzenie do automatycznego wypożyczania i zwracania książek (rodzaj BUW-owego trezora), ale jest ono… wyłączone, bowiem zespół biblioteki chce promować bezpośrednie kontakty między studentami i bibliotekarzami. Studenci nigdy nie domagali się uruchomienia maszyny 🙂
Wizyta w bibliotece przyniosła też ciekawy przykład współpracy z wydziałami. Przestrzeń czytelni dla dzieci (w której przyjmowane są szkolne wycieczki) została ozdobiona przez studentów Wydziału Sztuk Pięknych UGR. Prace studentów wiszą też w czytelni głównej. Kilka innych miejsc z przygotowanymi kanwami do eksponowania dzieł czeka na wypełnienie.
Wydział Komunikacji i Dokumentacji oraz Wydział Stomatologii UGR zlokalizowane są w Colegio Maximo – kompleksie budynków zbudowanych w 1891 roku pod nowicjat i kolegium Towarzystwa Jezusowego w Grenadzie. To tu odwiedziliśmy najmniejszą, ale też najbardziej przytulną i uroczą bibliotekę, jaką mieliśmy okazję zwiedzić.
Wysłuchaliśmy w niej ciekawego wystąpienia na temat wykorzystania narzędzi AI w bibliotekach UGR. Wzrost zainteresowania nimi notowany jest od 2024 r. AI jest wykorzystywana głównie do redagowania artykułów, robienia prezentacji, konstrukcji planów i strategii etc. Ponad 40% bibliotek uniwersyteckich w Hiszpanii wdrożyło narzędzia AI do usprawnienia usług dla studentów i kadry naukowej oraz dla ułatwienia pracy. Obecnie pracownicy bibliotek w umiarkowanym zakresie korzystają z AI. Aby to zmienić potrzeba szkoleń. Dotychczas UGR zorganizował 2 takie szkolenia dla kadry bibliotek. Wzięło w nich udział 50 osób, ale chętnych było dwa razy więcej. Prowadząca prezentację Natalia García Caballos, bibliotekarka, akcentowała korzyści z AI, ale podkreślała też konieczność krytycznego podejścia do treści i możliwości jakie daje, np. związane z tym, że chatboty nie podają informacji neutralnych, ale odzwierciedlające nastawienia (w tym stereotypy i uprzedzenia) zawarte w treściach, którymi są zasilane.
Zaproszono nas też do muzeum stomatologii, po którym oprowadził nas Alberto Rodríguez Archilla, wykładowca Wydziału Stomatologii. To fascynujące miejsce zostało zorganizowane w niegdysiejszej kwaterze przełożonego zakonu jezuitów. W jednym z pomieszczeń znajdowała się wcześniej mała kaplica. Muzeum zorganizowane jest jak gabinet dentysty sprzed 150 lat – z poczekalnią, retro toaletą oraz kilkunastoma zabytkowymi fotelami dentystycznymi, wyposażeniem służącym do zabiegów i gablotami z narzędziami stomatologicznymi. Wszystko to wyeksponowano w pomieszczeniach zaaranżowanych w stylu fin de siècle, zapewne dla ocieplenia wrażenia związanego z obcowaniem z maszynami do borowania zębów… Imponująca wystawa powstała dzięki donacjom hiszpańskich kolekcjonerów.
Urszula Szwed-Strych, Oddział Promocji, Wystaw i Współpracy