W 2018 roku Getty Foundation z siedzibą w Los Angeles rozpoczęło nowy program The Paper Project. Ma on na celu udzielanie wsparcia kuratorom zbiorów grafiki i rysunku poszukującym możliwości rozwoju zawodowego. Ponadto ma promować przedsięwzięcia angażujące współczesną publiczność w korzystanie z kolekcji sztuki na papierze, głównie za pośrednictwem udzielanego dofinansowania. W 2025 roku projekt, który pozwolił na realizację wielu różnych przedsięwzięć w tym ponad 30 wystaw, więcej niż 20 publikacji oraz 24 edycji seminariów i warsztatów, z łączną liczbą uczestników przekraczającą 400 osób z całego świata, powoli dobiega końca. A my z przyjemnością możemy zakomunikować, że reprezentacja Gabinetu Rycin BUW wzięła w tym czasie udział w czterech różnych seminariach zrealizowanych w jego ramach. Nasza satysfakcja jest tym większa, że każdorazowo liczba chętnych znacznie przekraczała dostępne miejsca, więc przygotowanie dobrego zgłoszenia stanowiło nie lada wyzwanie.
Warto w tym miejscu podkreślić, że żadne studia w Polsce nie uczą pracy w kolekcji graficznej w bibliotece czy w muzeum. Oczywiście niezbędne jest wykształcenie historyka sztuki, choć kierunek ten nie zawsze dostarcza szerokiej wiedzy w zakresie dzieł rysunkowych czy graficznych. Warto je zapewne uzupełnić studiami podyplomowymi z muzealnictwa czy bibliotekoznawstwa, to już zależy gdzie nas los poniesie. Nie bez znaczenia będą wszelkiego rodzaju kursy dotyczące prawa autorskiego, digitalizacji, edycji źródeł i inne. Im więcej wiedzy z różnych zakresów, tym lepiej, ale i tak dopiero na miejscu, pracując w zbiorze, zdobywamy konkretne umiejętności. Idealnie, kiedy bardziej doświadczeni członkowie zespołu chcą dzielić się swoją wiedzą i wprowadzać początkujących kolegów w arkana tej specyficznej pracy. My, w Gabinecie Rycin BUW, miałyśmy dużo szczęścia w tej kwestii. Nie zawsze jednak można na to liczyć i tu z pomocą przychodzą programy takie jak „The Paper Project”. Międzynarodowa platforma do wymiany wiedzy na temat zarządzania i pracy z kolekcjami graficznymi jaką w kilka lat udało się dzięki niemu stworzyć, stała się zupełnie nową jakością i przyniosła szeroki zakres możliwości, który z pewnością będzie wykorzystywany w najbliższych latach w wielu zakątkach świata. Tak będzie, a nawet jest już i w naszym Gabinecie!
Jednym z wydarzeń realizowanych w ramach programu było seminarium w Londynie zorganizowane przez redakcję jednego z ważniejszych pism branżowych The Print Quarterly (sygn. BUW 041910) pod czujnym okiem Rhody Eitel-Porter. W dwóch marcowych edycjach wzięły udział Małgorzata Łazicka (2023) i Urszula Dragońska (2024). Organizatorzy dołożyli wszelkich starań, żeby dobrze wykorzystać pięć dni, dotrzeć do wielu interesujących miejsc i poruszyć różne tematy. Pierwszy dzień był wypełniony praktycznym warsztatem w Paupers Press, profesjonalnym studio graficznym, współpracującym z artystami i galeriami sztuki. Jednym z elementów spotkania było wykonanie własnych odbitek graficznych – linorytu, miedziorytu i akwaforty za pomocą profesjonalnych narzędzi i przy użyciu prasy. Nie mogło zabraknąć wizyt w zbiorach graficznych znanych muzeów: British Museum, Windsor Castle, Victoria & Albert Museum czy Wellcome Collection. Podczas pokazów w poszczególnych kolekcjach omawiane były wybrane zagadnienia, związane zarówno z naukowym aspektem naszej pracy (np. dotyczące projektu na temat drzeworytów chiaroscuro), jak i praktycznymi kwestiami związanymi z pracą kuratora (wizyta w pracowni konserwatorskiej, dyskusja na temat wystaw). Każdy z uczestników miał za zadanie przygotować krótkie wystąpienie na wybrany temat, które było prezentowane podczas wizyt w zbiorach. Londyńskie seminarium dało także możliwość poznania tamtejszego bogatego rynku dzieł graficznych, poprzez udział w największych europejskich targach sztuki na papierze London Original Print Fair oferujących dzieła wykonane na przestrzeni wieków: od dawnych mistrzów po współczesne prace graficzne. Wyjątkowa była również wizyta w prywatnej kolekcji Katrin Bellinger, zapoznanie się ze sposobem przechowywania prac na papierze, spotkanie z kolekcjonerką i jej kuratorką. A także we współczesnym wydawnictwie artystycznych prac graficznych Paragon Press, połączona z rozmową z właścicielem Charlesem Booth-Clibbornem.
Inny charakter miało seminarium zorganizowane przez Kupferstichkabinett w Berlinie oraz Kupferstich-Kabinett w Dreźnie, zatytułowane: Prints and Drawings by Cranach and His Family/Factory. W wydarzeniu, które odbyło się w maju 2024 r., wzięła udział Małgorzata Łazicka. Tym razem temat został zawężony do produkcji graficznej Lucasa Cranacha Starszego, jego synów i warsztatu, dlatego uczestnikami byli nie tylko kuratorzy, ale też inne osoby specjalizujące się w sztuce dawnych mistrzów niemieckich, w szczególności XVI wieku. Seminarium odbyło się w trzech lokalizacjach: w Berlinie, Wittenberdze i Dreźnie. Każdy z uczestników opracował wybrane zagadnienia związane z pewną grupą rysunków lub rycin wiązanych z Cranachem, omawianych podczas pokazów oryginalnych obiektów w zbiorach. W warsztatach towarzyszyli nam kuratorzy i konserwatorzy, co pozwoliło spojrzeć na prezentowany materiał i związane z nim zagadnienia z różnych perspektyw. Ogromną wartością było dostosowywanie się do potrzeb uczestników, możliwość dłuższego omawiania danej grupy obiektów czy wizyta w pracowni konserwatorskiej, a także analizowanie wybranej ryciny pod mikroskopem w asyście konserwatora. Bardzo interesujące były też spotkania ze specjalistami, dotyczące malarskiego aspektu twórczości Cranacha, badań nad obrazami przy zastosowaniu nowoczesnych technologii, a także bazy danych gromadzącej wszystkie obiekty wiązane z niemieckim mistrzem i jego warsztatem.
Jednym z ostatnich przedsięwzięć realizowanych w ramach „The Paper Project” było Making, Collecting, and Conserving Prints: A Curatorial Seminar zorganizowane w maju tego roku przez UCLA Grunwald Center for the Graphic Arts działające przy Hammer Museum w Los Angeles, na które zgłosiła się Urszula Dragońska. Seminarium, w którym wzięło udział dwunastu uczestników, głównie ze Stanów Zjednoczonych, było doskonałą okazją do poznania nieco odmiennego, amerykańskiego spojrzenia na zarządzanie zbiorami graficznymi. I tym razem zadbano o wizyty w lokalnych zbiorach graficznych, w tym w instytucji zapraszającej Los Angeles County Museum of Art oraz sprawcy całego zamieszania – Getty Research Institute. W ramach tych spotkań nie tylko poznawaliśmy kolekcje, ale także ich kuratorów i konserwatorów oraz zagadnienia związane z bieżącymi projektami i wyzwaniami, takimi jak przedsięwzięcia wystawiennicze czy przeprowadzka zbiorów. Wiele uwagi poświęcono dydaktyce prowadzonej w oparciu o zbiory graficzne przechowywane w kolekcjach uczelnianych, z których pochodziła większość uczestników seminarium. Najmocniejszym punktem programu była możliwość poznania od wewnątrz komercyjnych warsztatów graficznych działających z powodzeniem na terenie całego miast i współpracujących z największymi artystami współczesnymi. Całodzienne warsztaty graficzne w osławionym Gemini G.E.L., w ramach których każdy uczestnik mógł własnoręcznie, pod okiem specjalistów, stworzyć prace w akwaforcie i akwatincie, czy wizyta w studiu Mixografia stanowią niezapomniane przeżycia!
Wszystkie te wydarzenia były doskonałą okazją do wymiany doświadczeń z kuratorami z innych zbiorów i nawiązania kontaktów, które mogą zaowocować przyszłą współpracą, ale stanowią także doskonałą sieć powiązań na wypadek zawodowych dylematów czy w przypadku przekazywania informacji. Pokazały nowe metody i podejścia, a tym samym stanowiły porządną dawkę wiedzy, którą możemy wykorzystywać w naszej codziennej pracy. Dały nam poczucie przynależności międzynarodowej wspólnoty kuratorów zbiorów graficznych i umocniły w chęci dalszego sprawowania naszych obowiązków w uniwersyteckim zbiorze graficznym.
Urszula Dragońska, Małgorzata Łazicka, Gabinet Rycin